استفاده از اینترنت

پست الکترونیکی
25% 7% سایتها
24% 2% قسمتهای اطلاعاتی

همانگونه که طبق جدول 1-2 ملاحظه می‌شود، اتاقهای گپ و محیطهای MUD، رایج ترین قسمتهایی از اینترنت هستند که افراد وابسته به اینترنت را جذب خود می‌کنند.(16)

تفاوت جنسیت و نوع کاربری از رایانه و اینترنت :
بطور کلی، جنسیت یکی از عواملی است که نوع کاربری و دلایل زیربنایی برای استفاده از اینترنت را تحت تاثیر قرار می‌دهد. عامل اساسی در اینجا پیش فرضهایی است که در جامعه برای زن ومرد در نظر گرفته می‌شود.
به نظر می‌رسد مردها از بازی های تعاملی که مستلزم قدرت و تسلط است، لذت می‌برند. این بازی ها از بازی های ویدیویی از این جهت متفاوت هستند که حالت تعاملی دارند و رتبه و مقام هریک در آن مشخص می‌شود. بنابراین وقتی کسی برنده می‌شود، برای او شخصیتی به وجود می آید که باعث تشخص و مقام او در بین دیگران می‌شود. جنبه های خشونت و تسلط حاکم بر این بازی ها چیزی است که باعث لذت مردها می‌شود. (3)
طبق تحقیقات Cooper در سال 2000، زنان بیشتر از مردان علاقه‌مند به صرف وقت در محیطهای گپ با موضوع جنسی هستند و مردها بیشتر به وقت گذراندن در صفحات با موضوع هرزه نگاری هستند. مردان تمایل دارند تجربیات جنسی داشته باشند و از طریق بینایی تحریک شوند در حالیکه زنان به برقراری ارتباط و تعاملات علاقه‌مند هستند. (23)
زن ها بیشتر از مردها سعی می‌کنند ظاهر جسمانی خود رااز دیگران پنهان کنند. معیارهای زیبایی در هر فرهنگی فرق می‌کند. بنابراین زن هایی که با این معیارها خودشان را متناسب نمی‌دانند و یا خود راچندان جذاب نمی‌بینند، بدون ترس از برملاشدن آن می‌توانند فرصت این ارتباطات را به دست آورند. این تفاوتها به نوعی نشان دهنده نوع نگرشی است که جامعه برای مرد و زن در نظر می‌گیرد. (3)

تشخیص
تشخیص اولیه به علت اینکه هنوز معیارهای تشخیصی معینی برای اعتیاد به اینترنت در DSM- IV- TR ذکر نشده، مورد اختلاف است.
تشخیص اعتیاد به اینترنت به علت خاصیت ذاتی مرضی آن با بهره گرفتن از معیارهای قماربازی بیمارگونه در DSM-IV-TR داده می‌شود. زیرا اعتیاد به اینترنت هم مانند قماربازی بیمارگونه نوعی اختلال کنترل تکانه است.
Young در سال 1996 پرسشنامه 8 سؤالی (Internet Addiction Scale= IAS) را که تعدیل شده معیارهای قماربازی بیمارگونه بود برای تشخیص اعتیاد به اینترنت ترتیب داد.
1- آیا مشغولیت فکری درباره اینترنت دارید؟
2- آیا احساس می‌کنید نیاز به استفاده از اینترنت با زمان بیشتری دارید تا به رضایت برسید؟
3- آیا مکررا تلاش ناموفق برای کنترل کردن، کاهش دادن یا متوقف کردن استفاده از اینترنت داشته اید؟
4- آیا هنگام تلاش برای کاهش یا متوقف کردن استفاده از اینترنت احساس بیقراری، افسردگی یا بدخلقی می‌کنید؟
5- آیا در اینترنت بیشتر از آنچه قصد دارید می مانید؟
6- آیا رابطه مهم، شغل یا فرصتهای درسی شما بخاطر استفاده از اینترنت به خطر افتاده است؟
7- آیا به افراد خانواده، درمانگر یا دیگران برای پنهان کردن میزان صرف وقت در اینترنت دروغ گفته اید؟
8- آیا اینترنت را به عنوان راه فرار از مشکلات یا احساس ناراحت کننده (مثلا درماندگی، گناه، اضطراب یا افسردگی) مورد استفاده قرار می‌دهید؟
کسانی که حداقل به 5 سؤال از 8 سؤال پاسخ مثبت دهند، به عنوان معتاد به اینترنت شناخته می‌شوند. (7)

ملاکهای تشخیص گلدبرگ (1996 ) برای اختلال اعتیاد به اینترنت :
الگوی غیر انطباقی استفاده از اینترنت، که موجب تخریب یا ناراحتی قابل ملاحظه از نظر بالینی می‌شود، و با سه (یا بیشتر) از علایم زیر، که زمانی در طول 12 ماه روی می‌دهند، تظاهر می‌کند.
اول) تحمل، که با هریک از موارد زیر تعیین می‌شود:
الف) نیاز برای افزایش قابل ملاحظه مقدار زمان صرف شده در اینترنت برای رسیدن به رضامندی.
ب) کاهش قابل ملاحظه در اثرات اینترنت در هنگام استفاده از همان مقدار وقتی که برروی اینترنت صرف شده است.
دوم) ترک، که با هریک از موارد زیر مشخص می‌شود:
الف) نشانگان ترک اینترنت ( بروز نشانه‌های محرومیت از استفاده از اینترنت)
1- قطع (یا کاهش ) استفاده از اینترنت به مقادیری بیشتر و دوره طولانی از آنچه که مورد نظر است.
2- دو یا بیشتر از علایم زیر، ظرف چند روز تا یک ماه بعد از قطع تظاهر میکند:
بیقراری روانی – حرکتی
اضطراب
افکار وسواسی درباره اینکه در اینترنت چه می‌گذرد
رویا و خیالبافی درباره اینترنت
حرکات تایپ کردن ارادی و غیرارادی با انگشتان
نشانه‌های ملاک دو موجب ناراحتی یا اختلال در کارکردهای اجتماعی، شغلی یا کارکردهای مهم متعدد دیگر زندگی می‌شود.
ب) استفاده از اینترنت برای اجتناب یا تسکین نشانه‌های ترک ادامه می‌یابد.
سوم) معمولا باعث تماس بیشتر یا طولانی تر از آنچه که در نظر گرفته شده بوده است می‌شود.
چهارم) میل مداوم یا تلاش های ناموفق برای کاهش یا کنترل استفاده از اینترنت
پنجم) وقت زیادی صرف فعالیتهای مربوط به اینترنت (مثلا خرید کتاب، راهنما و… ) می‌شود.
ششم) فعالیت های مهم اجتماعی، شغلی یا تفریحی به خاطر استفاده از اینترنت حذف می‌شود یاکاهش می‌یابد.
هفتم) استفاده از اینترنت علیرغم دانستن اینکه مسایل مستمر جسمانی، اجتماعی، شغلی یا روانی از آن ناشی شده یا آن را تشدید کرده است، مانند محرومیت از خواب، مشکلات زناشویی یا خانوادگی، تاخیر در قرار ملاقات ها، مسامحه و غفلت در وظایف شغلی یا احساس بی حوصلگی با افراد مهم زندگی ادامه می‌یابد. (3)
Egger ملاکهای تشخیص اعتیاد به اینترنت در دانشجویان را موارد زیر می‌داند:
1- بیان نتایج منفی حاصل از مصرف اینترنت
2- شرکت زیاد در گروه های کمک به خود در اینترنت
3- احساس اضطرار برای وصل شدن به اینترنت وقتی هنوز اتصال برقرار نکرده‌اند
4- فکر کردن به در اینترنت بودن، زمانی که به ان وصل نیست.
5- احساس گناه نسبت به استفاده از اینترنت
6- دروغ گفتن به دوستان درباره طول مدت زمانی که صرف اینترنت می‌کنند
7- بیان افتهای تحصیلی به علت استفاده از بیش از حد از اینترنت. (20)
Rasmussen در سال2000 معیارهای زیر را برای اختلال اعتیاد به اینترنت ارائه میدهد:
1- بطور فزاینده در تعهدات عمده خود در کار، مدرسه یا خانه اشکال دارند
2- از اینترنت بیشتر استفاده می‌کنند و کمتر لذت می برند
3- در مواقعی که تماس ندارند بیقرار، حساس ومضطرب هستند
4- در قطع، کنترل کردن یا توقف استفاده موفق نیستند
5- به خاطر استفاده از اینترنت مشکلات جسمی، روان شناختی و اجتماعی دارند، اما در رفتار خود پافشاری می‌کنند.
انجمن روان پزشکان آمریکا(American Psychiatric Association= APA) در سال 1997 دو سمپوزیوم برای ادامه تحقیقات و نظریات رفتار مربوط به اینترنت ترتیب داده است که در مقایسه با ارائه یک پوستر در سالهای قبل نشان می‌دهد در چند سال اخیر به این مسأله به عنوان یکی از اشتغالات مهم بعضی از روانشناسان توجه زیادی شده است. همچنین در سالهای اخیر چاپ یک مجله جدید که به جنبه های مختلف استفاده و اعتیاد به اینترنت، مستحق آن است که به عنوان یک اختلال کنترل تکانه قانونی طبقه بندی خاص خودش را در تجدید نظرهای جدید DSM-IV-TR داشته باشد. (,Young 1996) (3)
گاهی بیماران به علت استقبال دانشگاهها و ادارات و شرکتهای مختلف از اینترنت، از معتاد بودن خود به اینترنت غافل هستند و حتی کسانی که به هر8 سؤال پاسخ مثبت داده‌اند، آنرا نفی می‌کنند.
بر نشانه‌های اعتیاد به اینترنت به راحتی با این توجیهات سرپوش گذاشته می‌شود:
” من به عنوان قسمتی از شغلم به اینترنت نیاز دارم “.
” این فقط یک ماشین است ”
” همه از آن استفاده می‌کنند ” (7)
برای برخورد با چنین افرادی روانشناسان سؤالاتی مطرح کرده‌اند که با پرسیدن آنها از فرد معتاد به اینترنت، می‌توان او را نسبت به این مسأله آگاه کرد.
1- آیا شما از مسائل مهم زندگی خود به خاطر این رفتار چشم پوشی می‌کنید؟
2- آیا این رفتار، روابط شما با افراد مهم در زندگیتان را مختل می‌کند؟
3- آیا افراد مهم زندگی شما به خاطر این رفتار، شما را آزار می‌دهند یا به شما بی‌توجهی میکنند ؟
4- آیا وقتی از شما به علت این رفتارتان انتقاد می‌شود شما حالت تدافعی به خود میگیرید یا تحریک پذیر می‌شوید؟
5- آیا تا به حال به خاطر این کاری که انجام می‌دهید احساس گناه یا اضطراب کرده‌اید؟
6- آیا تا به حال سعی کرده‌اید این رفتار خود را از دیگران پنهان کنید؟
7- آیا تا به حال سعی کرده‌اید این رفتار خود را قطع کنید اما نتوانسته باشید؟
8- آیا تا به حال با خود صادق بوده‌اید؟ آیا احساس کرده‌اید نیاز پنهان دیگری شما را به این رفتار وادار می‌کند؟ (14)

درمان
علی‌رغم اینکه آگاهی مردم نسبت به استفاده مرضی از اینترنت به عنوان یک حقیقت، افزایش پیدا کرده است اما، اشخاصی که از این اختلال رنج می‌برند همیشه در پیدا کردن متخصصانی که آگاهی لازم را درمورد این اختلال داشته باشند یا گروه های درمانی ویژه معتادان به اینترنت ناموفق هستند و اختلال آنها اغلب ناشناخته باقی می‌ماند. به این منظور، چندین راه درمانی برای این اختلال از سوی محققین مختلف پیشنهاد شده است. (25)
Young، 5 تکنیک برای درمان اعتیاد به اینترنت ذکر می‌کند :
1- تمرین متضاد :
درمانگران می‌توانند از الگوهایی که کاربران از آنها در اینترنت استفاده می‌کنند برای درمان استفاده کند. به این منظور، درمانگر باید از مراجعه کننده این سؤالات را بپرسد:
1- چه روزهایی از هفته، با اینترنت در تماس است؟
2- اغلب چه ساعتی از روز این کار را شروع می‌کند؟
3- هر بار تماس با اینترنت چه مدتی طول می‌کشد؟
4- معمولا کجا از رایانه استفاده می‌کند؟
بعد از اینکه درمانگر الگوی فرد را تشخیص داد، درگام بعدی لازمست جدول زمان‌بندی را که متضاد آن باشد طراحی کند تا از عادتهای جدید برای از بین بردن عادتهای قدیمی استفاده کند.
برای مثال، اگر فرد، اولین کاری که در صبح بعد از بیدارشدن از خواب انجام می‌دهد، چک کردن پست الکترونیک خود است، به او پیشنهاد می‌کنیم قبل از تماس با اینترنت، دوش بگیرد یا صبحانه بخورد یا اگر فقط آخر هفته ها این کار را انجام می‌دهد از این به بعد در طول هفته با اینترنت تماس داشته باشد.
2- حمایت بیرونی :
یک روش دیگر اینست که به او کمک کنیم تا بازمان‌بندی خاصی از اینترنت خارج شود، بطوریکه اگر قرار است ساعت 5/7 از اینترنت خارج شود، از او بخواهیم ساعت 30/6 این کار را انجام دهد به این منظور می‌توان از ساعت زنگ دار استفاده کرد. وقتی زنگ زده شد او باید از اینترنت خارج شود.
3- هدف گذاری :
ممکن است علی‌رغم تمام تلاش کاربران درمان ناموفق باشد بدین منظور با گذاشتن اهداف منطقی برای آنها باید برنامه ریزی انجام شود. مثلا به جای 40 ساعت در هفته، 20 ساعت از اینترنت استفاده کنند. او این زمانها رادر تقویم شخصی یادداشت می‌کند. در برنامه ریزی باید توجه داشت که طول مدت تماس را کم و تعداد دفعات را زیاد کنیم. این همکاری کردن مراجعه کننده طبق برنامه، به او این احساس رضایت بخش را می‌دهد که می‌تواند نحوه استفاده خود را تحت کنترل درآورد.
4- پرهیز کردن :
در این روش ابتدا مشخص می‌شود کاربر چه نوع اعتیادی دارد. یعنی بیشتر به کدام بخش از اینترنت جذب می‌شود. برای مثال از کسی که به اتاقهای گپ اعتیاد دارد، بخواهد هنگام تماس با اینترنت از بخشهای دیگر مثل سایتها یا پست های الکترونیک شخصی، استفاده کند.
این روش بیشتر برای کسانی کاربردی و مناسب است که اعتیادی دیگر مثل مواد یا الکل را در سابقه خود ذکر می‌کنند. این افراد به این علت به سمت اعتیاد به اینترنت کشیده می‌شوند که آنرا سالم می‌دانند. بنابراین از این طریق می‌توان به آنها کمک کرد تا بتوانند در مورد مشکل زمینه ای خود تمرکز کنند.

5- کارتهای یادآور :
یکی از اشتباهاتی که مراجعه کنندگان اغلب انجام میدهند اینست که مشکلات خود را بزرگ جلوه میدهند. برای اینکه به این افراد کمک کنید تا در هدف خود مبنی بر کاهش استفاده از اینترنت موفق شوند لازمست از آنها بخواهید فهرستی را حاوی موارد زیر تهیه کنید:
1- پنج مشکل بزرگ که متعاقب اعتیاد به اینترنت برایش بوجود آمده را بنویسید.
2- پنج مورد از فوایدی را که از بکاربردن یک برنامه ثابت بدست می آورد را بنویسید.
سپس از او بخواهید آن را در یک جدول روی کاغذ بنویسد و آنرا همیشه در کیف یا جیب خود نگه دارد و هرگاه تمایل به اتصال به اینترنت داشت آنرا درآورد و مشاهده کند، از چه چیزهایی می خواهد اجتناب کند و چه کارهایی می خواهد انجام دهد تا زندگی مؤثرتری داشته باشد.
از مراجعه کننده بخواهید چندین بار این کار را انجام دهد و سود و زیان استفاده کردن ونکردن از اینترنت را بارها مرور کند. در نتیجه انگیزه لازم برای کاهش مصرف اینترنت در او ایجاد می‌شود بعلاوه این عمل باعث می‌شود، پس از موفقیت درمان، احتمال عود اختلال کمتر شود.
به مراجعه کننده قوت قلب دهید که تا آنجا که ممکن است فهرست خود را گسترده تر و صادقانه تر درست کند.
6- صورت برداری شخصی :
وقتی که بیمار سعی می‌کند ارتباط خود با اینترنت را قطع کند یا طبق برنامه از آن پرهیز کند، زمان خوبی است تا به او کمک شود، فعالیتی را برای جایگزین کردن با آن پیدا کند. درمانگر باید از مراجعه کننده بخواهد، صورتی از فعالیتها را که با روآوردن اعتیاد گونه به اینترنت در زندگی خود قطع کرده یا کاهش داده تهیه کند. مثلا ورزش کردن، ملاقات با دوستان یاموارد دیگر و بعد این فعالیتها رابراساس
1- خیلی مهم
2- مهم
3- نه خیلی مهم
رتبه بندی کند. در مورد فعالیتهایی که او از آنها به عنوان خیلی مهم یاد کرده از او سؤال کنید که این فعالیتها چقدر کیفیت زندگی او را بالاتر برده بود. این عمل در آگاه تر کردن او کمک می‌کند و می‌تواند اینترنت را با فعالیتهای سابق خود مقایسه کند و لذت فعالیتهای سابق در زندگی عادی را با لذت ارتباط با اینترنت جایگزین کند.
7- گروه های حمایت کننده :
بعضی افراد به دلیل عدم وجود حمایت اجتماعی به اینترنت گرایش دارند Young در سال 1997 عنوان کرد کسانی که تنها زندگی می‌کنند (مانند خانه دارها، مجردها، ناتوانان و یا بازنشستگان) در معرض خطربیشتری برای اعتیاد به اینترنت هستند. زیرا این افراد زمان زیادی را به تنهایی در خانه صرف می‌کنند و گپ زدن، بازیهای تقابلی و مانند آن جایگزین برای زندگی واقعی آنهاست. همچنین کسانی که یک واقعه مهم مانند از دست دادن کسی، طلاق یا از دست دادن شغل در ماه های اخیر داشته‌اند، آسیب‌پذیری بیشتری برای اعتیاد به اینترنت دارند. بنابراین اگر درمان در زمان منطقی به پایان نرسد، باید به حمایت اجتماعی آنان در زندگی روزمره توجه بیشتری شود.
درمانگر باید کمک کند تا یک گروه حمایتی جایگزین را که با موقعیت فرد متناسب تر است پیدا کند. شرکت در این گروه ها و پیدا کردن دوستهای مشابه می‌تواند به او کمک کند تا میل و وابستگی آنها به اینترنت را کم کند. به همین منظور در سالهای اخیر چندین گروه حمایتی برای معتادان به اینترنت در بیمارستانهای مختلف ایجاد شده است.
8- خانواده درمانی :
خانواده درمانی برای مراجعینی که مشکلات زناشویی یا خانوادگی دارند واعتیاد به اینترنت تاثیر سوئی در زندگی آنها گذاشته انجام می‌شود. از طرق مختلف می‌توان برای درمان این افراد اقدام کرد :
1- آموزش به خانواده در این زمینه که یک معتاد به اینترنت چگونه می‌تواند باشد.
2- کاهش سرزنش از سوی خانواده در قبال رفتار اعتیادی فرد.
3- بهبود ارتباطات شفاف بین اعضای خانواده برای شناخت و از بین بردن عواملی که باعث شده فرد برای جبران آنها به اینترنت پناه ببرد و ارضای روانی بدست آورد.
4- تشویق اعضای خانواده برای