تحلیل حوزه‌های تعامل و تقابل سیاست خارجی هند و ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی‌با تأکید بر تحریم‌های بین …

با نقل مطلبی از جواهر لعل نهرو مزین شده که می گوید (در میان اقوام بسیاری که با هند در تماس بوده اند و بر حیات و فرهنگ هند تأثیر گذاشته اند; کهن ترین و پایدارترین آنان ایرانیان بوده اند که از نظر تاریخی, نژادی و زبانی نسبت به بقیه نزدیک ترند.کتاب در شش فصل فراهم آمده است. فصل اول (1-40) به شرایط آشفته ایران آن روز اشاره دارد.

    • مقاله جایگاه هند در سیاست خارجی آمریکا پس از جنگ سرد نوشته نوذر شفیعی و فرهان قنبری پاسارگادی است که در فصلنامه سیاسی- اقتصادی، شماره 262-261 به چاپ رسیده است.

پرسش اصلی در این نوشتار این است که چه عواملی مایه بالا رفتن هند در سیاست خارجی آمریکا پس از پایان جنگ سرد شده است. فرضیه مقاله آن است که گرچه عوامل گوناگون می تواند در این زمینه نقش داشته اشد، اما خیزش چین در آسیا و ضرورت مهار کردن آن از دید دولت آمریکا، گسترش تروریسم در آسیا و لزوم رویارویی با آن و نیز توسعه اقتصادی چشم گیر هند از مهمترین عوامل برجسته شدن جایگاه هند در سیاست خارجی آمریکا پس از پایان جنگ سرد بوده است. در این مقاله منافع راهبردی هند و آمریکا بر پایه واقعیت های استراتژیک و برخاسته از فرصت ها و چالش های مشترک مورد بررسی قرار می گیرد. این مقاله که با استناد به آثاری که در مؤسسات تحقیقاتی معتبر هند درمورد روابط با ایران و جایگاه ایران در سیاست خارجی این کشور منتشر شده است، به بررسی طیف دیدگاه هایی که در کشور هند درمورد مدیریت روابط با ایران وجود دارد، پرداخته است. به نظر نویسنده با دقت در مکتوباتی که محققان هندی درمورد روابط این کشور با ایران در سال های اخیر به رشته تحریر درآورده اند، می توان دو دسته از متغیرها را در شکل دهی به روابط هند و ایران از منظر این پژوهشگران واجد اهمیت دانست: دسته اول متغیرها، متغیرهای توسعه بخش و ظرفیت ساز در روابط دو کشور محسوب می شوند و دسته دوم متغیرها را می توان متغیرهای محدودکننده روابط دو کشور دانست. به نظر نویسنده جایگاه ایران در سیاست خارجی هند بیش از همه براساس نقش این کشور در تأمین امنیت انرژی، اقتصاد درحال رشد هند و در مراتب بعد گشودن راهی برای دسترسی این کشور به بازارهای آسیای مرکزی و روسیه تعریف شده است. افزون بر این نقش ایران در موازنه قدرت مطلوب هند در منطقه به ویژه در افغانستان نیز بااهمیت دیده شده است، اما در مقابل روابط هند و آمریکا و به تبع آن بحران هسته ای ایران، نقش بازیگران ثالث مثل اعضای شورای همکاری خلیج فارس و برخی تعارضات و رویکردهای متفاوت دو کشور مثل سیاست ها درقبال رژیم اسرائیل ازجمله عوامل محدودساز روابط دو کشور محسوب می گردد.

    • مقاله همکاری هند با آمریکا و تأثیر آن بر رابطه هند با سازمان شانگ های نوشته انیس پورخسروانی است که در دی و بهمن 1389 در چشم انداز ایران به چاپ رسیده است.

این مقاله ابتدا به بررسی موقعیت جغرافیایی هند پرداخته است و سپس روابط هند و آمریکا را مورد بررسی قرار داده است و سپس به توضیحی در خصوص سازمان شانگ های پرداخته و موضع گیری آمریکا در قبال شانگ های با تأکید بر عامل هند را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است.

    • مقاله «هند و پرونده هسته ای ایران» حسین عسگریان، انتشارات مؤسسه ابرار معاصر تهران، 1392

این مقاله ضمن مروری اجمالی بر فرایند برنامه هسته ای ایران به بررسی واکنش هند درقبال برنامه هسته ای ایران و عوامل تأثیرگذار بر این واکنش، تأثیر تحریم ها بر آینده سیاست هند درقبال ایران و راه پیشِ روی این کشور در مواجهه با برنامه هسته ای ایران پرداخته است. به نظر نویسنده یکی از مسائل مهم پیش ِ روی سیاست خارجی هند پیرامون منع اشاعه هسته ای، نحوه برخورد این کشور با مسأله هسته ای ایران بوده است. از منظر نویسنده سیاست دولت هند درقبال مسأله هسته ای ایران بر دو اصل مشخص استوار است. اصل اول؛ تأکید بر حق قانونی ایران در استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای مطابق با تعهدات و قوانین بین المللی و لزوم تلاش های گسترده دیپلماتیک جهت ایجاد اجماع بین المللی پیرامون این مسأله، و اصل دوم جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته ای، اما در این بین عواملی بر واکنش هند نسبت به برنامه هسته ای ایران تأثیرگذار بوده است ازجمله تعهدات به رژیم عدم اشاعه هسته ای؛ روابط هند با آمریکا؛ امنیت انرژی؛ تلاش در راستای توازن استراتژیک و روابط هند با اسرائیل. در این میان شاید مهم ترین دغدغه هند ایجاد توازن در روابط با ایران از یک طرف و ایالات متحده از طرف دیگر باشد. به اعتقاد نویسنده در راستای ایجاد این توازن هند می تواند توجهی نیز به ایجاد یک نقش میانجی گرایانه میان ایران و آمریکا داشته باشد.

    • مقاله “مناسبات هند و رژیم اسرائیل و تأثیر آن بر سیاست هند درقبال ایران پیرمحمد ملازهی ، انتشارات مؤسسه ابرار معاصر تهران، 1392

در این مقاله نویسنده برای فهم بهتر مناسبات هند و رژیم اسرائیل و مهم تر از آن تأثیرگذاری سطح مناسبات دو کشور بر جهت گیری های هندوستان درقبال ایران سابقه مناسبات دو کشور هند و رژیم اسرائیل را از زمان شکل گیری این رژیم درطی جنگ سرد، و در دوران پس از جنگ سرد مورد توجه قرار داده و در ادامه تأثیر توسعه مناسبات هندوستان و اسرائیل بر جهت گیری های هند درقبال ایران را تشریح نموده است. به نظر نویسنده توسعه مناسبات سیاسی ـ نظامی و امنیتی هند و اسرائیل الزاماً بدین معنا نیست که مناسبات هند و جمهوری اسلامی ایران را تحت تأثیرات منفی قرار دهد. هندوستان از این ظرفیت ملی برخوردار است که مناسبات متوازی بین کشورهای متخاصم ایجاد نماید و تحت تأثیر و نفوذ سایر کشورها قرار نگیرد. سیاست خارجی هند را منافع ملی اش تعیین می کند و منافع ملی هند ایجاب می کند که در محیط داخلی با ایران مناسبات سیاسی ـ اقتصادی، تجاری و امنیتی برقرار کند و در محیط بین المللی با ایران مناسبات دوستانه داشته باشد. به نظر نویسنده هندوستان از سیاست ایدئولوژیک محور دوران جنگ سرد عبور کرده و منافع محور و امنیت محور شده است و این درحالی است که ایران ایدئولوژیک محور است و همین امر گاه درک سیاست های هند را دشوار و خلاف انتظار می سازد و به این ذهنیت در ایران دامن می زند که هند در سیاست خارجی تسلیم فشارهای آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار می گیرد. رأی علیه ایران در ارتباط با مسأله هسته ای و یا بحث خط لوله صلح ازجمله این موارد است. نویسنده معتقد است نگاه هند به این گونه موضوعات نیز تحت تأثیر منافع ملی است و نه تسلیم در مقابل فشارهای خارجی. بنابراین علی القاعده می باید مناسبات با هند جدا از مناسباتش با سایر کشورهای دوست یا دشمن مورد توجه قرار گیرد.

    • مقاله همکاری های هسته ای غیر نظامی هند و آمریکا : علل و پیامدها نوشته نوذر شفیعی است که در سال 1385 در فصلنامه سیاست دفاعی، سال چهاردهم، شماره 55 به چاپ رسیده است.

در این مقاله، همکاری هسته ای غیر نظامی هند و آمریکا به عنوان یک نقطه عطف در روابط در کشور قلمداد شده به گونه ای که در پرتو آن، رابطه دو کشور پس از نیم قرن وارد فصل تازه ای شده است. نگارنده ضمن ترسیم تحولاتی که در ماهیت سیاست خارجی هند طی سال های اخیر حادث شده، آن را مبنای ارتقای روابط دهلی نو- واشنگتن برشمرده و معتقد است همکاری های هسته ای هند و آمریکا به رغم محدودیت ها و مشکلاتی که پیش روی آن وجود دارد، در نهایت تحقق می یابد. در خلال این نوشتار، نگارنده سعی کرده است منافع این همکاری ها را برای هند و آمریکا تبیین کند و دیدگاه مخالفان و موافقان این همکاری را منعکس نماید.

    • مقاله پیمان هسته ای آمریکا و هند: فرصت ها و چالش ها نوشته نوذر شفیعی است که در سال 1390 در نشریه اطلاعات سیاسی- اقتصادی به چاپ رسیده است.

این نوشتار در پی پاسخ به این پرسش است که پیمان هسته ای هند و آمریکا چه فرصت ها و چالش هایی  برای آمریکا در پی دارد؟ این پیمان از همان آغاز سخن ساز وده است. و با وجود فرصت هایی  که برای آمریکا در پی دارد از جمله فرصت های استراتژیک مانند متوازن کردن چین، تامین منافع در جنوب آسیا، مبارزه با تروریسم و نیز فرصت های اقتصادی مانند باز شدن بازارهای هند به تجارت و سرمایه گذاری های آمریکا باید گفت باچالش هایی  هم رو به رو بوده است. در این مقاله فرصت ها و چالش های پیش رو در پیمان آمریکا و هند مورد بررسی قرار می گیرد.

1-5- جنبه نوآوری تحقیق

با توجه به موضوع پژوهش حاضر ” تحلیل حوزه های تعامل و تقابل سیاست خارجی هند و ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تأکید بر تحریم های بین المللی علیه ایران” عمده پژوهش های صورت گرفته پیرامون روابط ایران و هند در سال های گذشته بوده  و به موضوع تحریم های بین المللی در سال های اخیر به صورت جامع پرداخته نشده است  از این رو تحقیق حاضر با توجه به نگاه مبسوط به نقش تحریم های بین المللی به ویژه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران بر  روابط هند با ایران، در نوع خود پژوهشی جدید و حائز نواوری می باشد.

 

1-6- اهداف تحقیق

    • بررسی روابط ایران و هند در دهه های گذشته
    • نقش اشتراکات تاریخی-فرهنگی و سیاسی در گسترش مناسبات فی مابین
    • بررسی نقش عوامل مخرب در روابط دو کشور
    • بررسی بسترهای گسترش روابط  ایران و هند
    • بررسی نگاه سیاست خارجی هند به نقش و جایگاه منطقه ای ایران
    • بررسی نگاه سیاست خارجی ایران به نقش و جایگاه منطقه ای هند
    • بررسی نقش تحریم های بین المللی بر کیفیت روابط ایران و هند

1-7- سؤالات تحقیق

1-7-1- سؤال اصلی

تحریم های بین المللی چه تأثیری بر سیاست خارجی هند در قبال جمهوری اسلامی ایران داشته است؟

1-7-2- سؤالات فرعی:

    1. هند چه جایگاهی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارد؟
    1. عوامل تضعیف جایگاه ایران در سیاست خارجی هند در سال های اخیر چه بوده است؟
    1. آمریکا چه تأثیری بر روابط هند با ایران داشته است؟ه

1-8- فرضیه های تحقیق

1-8-1- فرضیه اصلی

تحریم های بین المللی باعث اتخاذ سیاست محدودسازی روابط هند با جمهوری اسلامی ایران در حوزه های مختلف سیاسی- اقتصادی شده است.

1-8-2- فرضیه های فرعی:

    1. هند با توجه به اهمیت منطقه ای و جهانی خود،جایگاه مهمی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارد.
    1. افزایش تقابل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران غرب و تحریم بین المللی از عمده عوامل کاهش جایگاه  ایران درسیاست خارجی هند دارد.
    1. ایالات متحده آمریکا با توجه به نفوذ خود در میان دولتمردان هند، باعث کاهش سطح روابط دو کشور در سال های اخیر شده است.

 

1-9- تعریف مفاهیم

سیاست خارجی

سیاست خارجی عبارت است از یک استراتژی یا یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چارچوب منافع ملی و در محیط بین­المللی است. به طور خلاصه می­توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه­ی بین­المللی از سوی دولت­ها انجام می­پذیرد. سیاست خارجی می­تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت­ها باشد (مقتدر 1358، 132  ) و در تعریفی دیگر می­توان این طور تعریف کرد که: جهتی را که یک دولت بر می­گزیند و در آن از خود تحرک نشان می­دهد و نیز شیوه­ی نگرش دولت را نسبت به جامعه­ی بین­المللی، سیاست خارجی می گویند ( خوشوقت 1375، 145)

 

هند

هند یا هندوستان با نام رسمی جمهوری هند،کشوری در جنوب آسیا است که پایتخت آن دهلی نو است. هندوستان از شمال باختری با پاکستان؛ از شمال با چین، بوتان، نپال و تبت؛ و از شمال خاوری با برمه و بنگلادش همسایه است. هم چنین هند از باختر با دریای عرب، از خاور با خلیج بنگال، و از جنوب نیز با اقیانوس هند مرز آبی دارد.پهناوری هندوستان ۳۴۰۲۸۷۳ کیلومتر مربع (هفتم در جهان، ۲ برابر ایران) است. بیشتر سرزمین هندوستان پست و هموار است و رشته کوه هیمالیا که در شمال کشور قرار دارد باعث شده است که رطوبت و ابرهای باران زا به شمال آسیا نفوذ نکند و در نتیجه هند کشوری پرباران و مرطوب و دارای خاک بسیار حاصلخیز است. این موضوع باعث شده است که این کشور بتواند جمعیّت بسیاری را در خود جای دهد.

جمعیت هندوستان ۱۲۱۰۱۹۳۴۲۲ نفر است که دومین کشور پر جمعیت دنیا پس از چین به شمار می آید.

ایران

جمهوری اسلامی ایران کشوری در جنوب غربی آسیا و در منطقه خاورمیانه با ۱۶۴۸۱۹۵ کیلومتر مربّع وسعت ( هجدهم درجهان) و بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۰ دارای حدود ۷۶۰۹۱۰۰۰نفر جمعیت می باشد. پایتخت، بزرگ ترین شهر و مرکز سیاسی ایران، تهران است. ایران از شمال با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان، از شرق با افغانستان و پاکستان و از غرب با ترکیه و عراق همسایه است و هم چنین از شمال به دریای خزر و از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان محدود می شود، که دو منطقه نخست از مناطق مهم استخراج نفت و گاز در جهان هستند.( جمالی،1385: 208)

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

جمهورى اسلامى ایران در سیاست خارجى خود داراى نظام ارزشى برگرفته از دستورها و مبانى اسلامى است. اهمیت ارزش­ها در این است كه مى­تواند مبناى بسیارى از رفتارها و ایستارها در سیاست خارجى گردد و دلایل و توجیه بسیارى از اهداف و كنش­ها را در اختیار سیاست­گذاران قرار دهد. سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس نفی هرگونه سلطه­جویی و سلطه­پذیری، حفظ استقلال همه جانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همۀ مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرت­های سلطه­گر و روابط صلح آمیز متقابل با دول غیرمحارب استوار است.