بررسی وضعیت صنعت چای براساس الگوی توسعه خوشه ای- قسمت ۳۰

– دولت؛
– اقتصاد منطقه؛
– رقابت (رقابت داخلی مشوق بنگاهها برای ارتقای کیفیت می باشد)؛
– انجمن ها (کمک به ارتقای کیفیت، تکنولوژی و گسترش بازار از وظایف انجمن هاست)؛
– کارآفرین ها (کشف بازارهای جدید و اختراع ماشین آلات جدید از مهمترین نقش های کارآفرینی میباشد)؛
– تخصص گرایی: در ابتدا بنگاه ها در تولید محصولی خاص، تخصصی می شوند. این امر موجب ساخت کالاها با سرمایه گذاری پائین شده و امکان پاسخگوی به تغییرات تقاضا در یک وضعیت سریع را فراهم می کند؛
– تجارب فراوان و کیفیت ثابت کار، جریان تولید را روان می کند.
این نوع خوشه بی تحرک و ایستا نیست و کشش به سمت ایجاد این نوع خوشه ها مستلزم تداوم اهتمام هر بنگاه برای گسترش فروش و ایجاد سود است. البته این کار نیاز به شناخت تقاضای بازار دارد. کمک به بنگاه ها در صورتی مؤثرخواهد بود که توسط آنها، ضرورت ها تشخیص داده شود. لازم به یادآوری است که یک روش جهان شمول و کلی نمی توان برای خوشه ارائه داد. شرایط هر بنگاه، منطقه و بخش، متفاوت است. در این مدل، براساس راهنمای کلی، بنگاه ها باید:
الف – به اتفاق شرکا نیاز بازار را تعیین کنند.
ب – به همراه شرکا مقررات و اقدامات موردنیاز بازار را مورد بحث قرار دهند.
ج- به جستجوی اطلاعات طرح ها و همکاری با آژانس های مرتبط بپردازند.
د- بعد از جمع آوری اطلاعات، دوباره با شرکای تجاری گفتگو کنند و طرح شایسته ای برای اجرای برنامه عمل در نظر بگیرند.
همچنین، بنگاه های خوشه نباید بدون هماهنگی با سایر بنگاه ها به یک خوشه پویا منتقل شود. بنگاهها باید با یکدیگر رقابت کنند تا کالاهای بهتری تولید کنند و آنها نباید بخاطر منافع خود برسر شرکای خود کلاه بگذارند. از بین بردن سرمایه اجتماعی خوشه نیز موجب از دست رفتن مزایای رقابتی خوشه می شود که نتیجه ی آن موجب محدودیت رشد بنگاه ها خواهد بود. روابط مبتنی بر اعتماد و انجام دقیق قول و قرار از شرایط ضروری رشد هر خوشه محسوب می شود.
بطورکلی از مجموع مدل پورترو بست می توان ۵ پیش نیاز لازم برای توسعه خوشه به شرح زیر ارائه کرد و مدل زیر را طراحی کرد:

  1. وجود تقاضا.
  2. وجود امکان تأمین (مواد اولیه، نهاده ها، منابع انسانی و اعتباری، تکنولوژی، ماشین آلات).
  3. وضعیت استراتژیک، رقابتی و ساختار واحدهای عضو خوشه.
  4. وجود صنایع و خدمات مرتبط، مکمل و پشتیبان.
  5. وجود سرمایه ی اجتماعی.

۲-۷٫ پیشینه ی نظری خوشه ها
نظریه ی تجمیع[۶۹]
قدیمیترین ریشه های معرفی کارایی خوشه ها، به بررسی های مارشال(۱۸۹۰) بر روی صرفه های خارجی حاصل از تمرکز بنگاه ها (صرف ههای تجمیع) و اثر هم مکانی بنگاه ها بر کارایی آنها باز می گردد. همچنین، با موفقیت نواحی موسوم به ایتالیای سوم، بکاتینی(۱۹۷۹) با تجزیه و تحلیل این نواحی عوامل تئوری مارشال را با عوامل کیفی در هم آمیخت و اظهار داشت که صرفه های مارشالی تلفیقی از صرفه های بیرونی و پیوندهای مشترک تاریخی و قرار گرفتن » فرهنگی است که به روابط بین شرکت ها و افراد تاثیر می گذارد. وی مفهوم کلیدی را معرفی کرد. در نظر وی بنگاه با قرارگرفتن در بستر مناسب (کارایی بیرونی)در بستر مناسب توان بهره برداری از صرفه های بسیاری را کسب می کند. ۳ نظریات اولیه تجمیع، صرفه های تجمیع را بیشتر به صورت ایستا مورد توجه قرار داده بود اما در ادامه امکان ایجاد فر ایند انباشتی، ایده پردازی های مرتبط با کارا یی خوشه ها را از حوزههای مرتبط با کارا یی ایستا به حوزه های مرتبط با کارایی های پو یا (تئوری های ر شد و توسعه ) کشاند . می توان به نظریات پرو(۱۹۵۰)، بودو یل(۱۹۶۶)و هیرشمن (۱۹۵۸) اشاره کرد. این نظریات بر آثار پویا و سرریزهایی که تجمیع بنگاه های همکار در یک منطقه بر سودآوری و امکان رشد و توسعه آن ها دارد تأکید داشتند. در ادامه مدل های ورنن(۱۹۶۰) و چین تیز(۱۹۶۱) میزان رشد را به ساختار و سیستم اقتصاد محلی وابسته دانستند(رضوی و ایران نژاد، ۲۰۰۲).
نظریه ی تجزیه[۷۰]
رکود صنایع بزرگ در دهه ۷۰ میلادی که به افول شیوه تولید انبوه بنگاه ها تعبیر شد، معرفی الگوی «تخصص یافتگی منعطف» توسط سابل و دیگران(۱۹۸۰) را به دنبال داشت. آن ها این تحولات صنعتی را موجب فاصله گرفتن بنگاه ها از سیستم انعطاف ناپذیر تولید انبوه و حرکت به سوی سیستم تولیدی که از انعطاف پذیری و نوآوری بیش تری برخوردارها برابر تغییرات باشد تعبیر کرده و جایگاه ویژه ای برای SME که قابلیت انعطاف پذیری بالایی در ها شیوه و میزان تولید دارند، در نظر گرفتند(رابلوتی[۷۱]، ۱۹۹۷).
در نظریات تجزیه، برون سپاری بخش های عمودی تولید (که در مقیاس SME ها طبیعی است) راهکاری مفید برای انعطاف پذیری و پاسخ مناسب به تغییرات مداوم اقتصادی دانسته شد.
نظریه ی زنجیره ارزش[۷۲]
پورتر کارایی را عمدتاً در خارج بنگاه و محصول محیط استقرار بنگاه معرفی کرد که تأکید دوباره بر صرفه های تجمیع بود اما وی همچنین راهکار همکاری عمودی(در قالب زنجیره ارزش) را در برابر رقابت افقی بنگاه ها در درون این محیط به عنوان راهکاری برای تحقق کارایی نام برد. وی استدلال کرد که مجاورت جغرافیایی، وضوح و شفافیت میان رقبا را تسهیل می کند، که این امر موجب می شود رقابت پذیری خوشه (به عنوان یک کل ) افزایش یابد. همچنین روابط میان بنگاه ها(در چارچوب محیط خرد استقرار آن ها) مورد توجه قرا

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.

ر گرفت و منظومه ای شدن بنگاه ها (خوشه ای شدن آن ها) راهی برای کسب کارایی شمرده شد . از نظر وی افزایش رقابت پذیری برای بنگاه های کوچکی که به طور عمده به آثار خارجی و تکنولوژی متکی هستند اهمیت ویژه ای دارد(کارلسون[۷۳]، ۲۰۰۸).
نظریه ی همکاری[۷۴](عمل مشترک)
از جمله تحولات مهم ادبیات مربوط به این حوزه در دو دهه ی گذشته معرفی مفهوم بسیار مهم« کارایی جمعی» است که اشمیتز (۱۹۸۹،۱۹۹۲ ) برای آثار مثبت کار در یک خوشه معرفی کرد. فرانک کاس[۷۵](۱۹۹۷) اعتقاد دارد که اصطلاح«صرفه های تجمیع» برای توصیف صرفه هایی که به دنبال مکان یابی بنگاه ها در کنار یکدیگر به صورت تبعی به دست می آید توصیف می شود. درحالی که اصطلاح «کارایی جمعی» مزیتی است که بنگاه ها ممکن است از طریق عمل مشتر ک به دست آورند . درواقع، کارایی جمعی با مفاهیم شهرت، اعتماد، همکاری و عمل مشترک آمیخته است که همگی مرتبط با مفهوم هزینه ی مبادله است. در وضعیتی که با نااطمینانی، پیچیدگی و فرصت طلبی بالا همراه است هزینه های مبادله گرایش به خیلی بالا بودن دارند. اما پایداری روابط بین بنگاه ها در خوشه و اهمیت حفظ شهرت برای بنگاه ها خطر رفتار فرصت طلبانه را کاهش می دهد. ون جیک(۱۹۹۵) معتقد است «اعتماد» بسیار مهم است چرا که پایه ای برای اقدام مشترک است و اقدام محیطی(مربوط به فضا و
زیربناها) می باید به صورت جمعی انجام شود.
در مجموع، شناسایی انواع جدیدی از کارایی (کارایی بیرونی و کارایی جمعی) و تشخیص نواقصی در کارایی درونی (که مورد توجه نظریات مرسوم بود) موجب تحول نظریات کارایی از دهه ی ۷۰ به این سو بوده و رهیافت خوشه ها از طریق آثارش بر تحقق این جنبه های جدید کارایی مورد توجه قرار گرفته است.
۲-۸٫ پیشینه های تحقیقی
۲-۸-۱٫ تحقیقات داخلی
– دین محمدی و همکاران(۱۳۸۴) در تحقیق خود تحت عنوان بررسی جایگاه خوشه های صنعتی در کسب مزیت رقابتی و توان صادراتی(مورد کاوی صنایع پوشاک و نساجی چین)، با روش مطالعه ی تحلیل بنیادی به همراه یک موردکاوی، دریافتند که تکیه بر خوشه های صنعتی به عنوان راهبردی موثر در ایجاد فضای رقابت پذیری بین المللی و افزایش توان صادراتی است. از نظر این محققان، مطالعه و معرفی مناسب تر خوشه های صنعتی و توانمندی های آنها در کسب مزیت رقابتی و توان صادراتی، زمینه ی شناخت بهتر این خوشه ها را فراهم می آورد. در این تحقیق نتیجه گیری شد که توجه جدی و دقیق به امر خوشه سازی مخصوصاً با تکیه بر بهره برداری از انواع صرفه های ناشی از مقیاس و ایجاد فضای تولید رقابتی توأم با همکاری است که منجر به ایجاد مزیت رقابتی در تولید و توان صادراتی می گردد. این محققان با توجه به ادبیات مطرح شده و نکات اخذ شده از مورد کاوی به نکات زیر اشاره مؤکد نمودند: