فایل – بررسی وضعیت صنعت چای براساس الگوی توسعه خوشه ای- قسمت ۲۷

در این رابطه، یکی از ابعاد اجتماعی مهم در خوشه ها، سرمایه ی اجتماعی است که عامل مهمی در بهبود سرریز دانش، بهره وری و اشتغال است. سرمایه ی اجتماعی می تواند برعوامل تولید یعنی سرمایه فیزیکی و انسانی، شاخص هزینه های معاملاتی، هزینه های پائین اثرگذار باشد(سرحدی و رحمانی، ۱۳۸۵). در فصلنامه ی مددکاری اجتماعی، سرمایه اجتماعی را مجموعه دارایی هایی مانند منابع و سرمایه های انسانی، نهادها و سازمان های اجتماعی، خدمات اجتماعی و ارزش ها و کارکردهای جامعه ی مدنی تعریف میکند(فصلنامه مددکاری اجتماعی، شماره۱۴ و ۱۵). منابع سرمایه اجتماعی نیز عبارت از خانواده، آموزش، جامعه ی محلی، شرکت ها و جامعه مدنی و نهادهای بخش عمومی، جنسیت و گروه های عمومی می باشد.
۲- شبکه های اجتماعی
یکی از نظریه ها حول سرمایه ی اجتماعی، وضعیت شبکه های اجتماعی و ارتباط متقابل بین اعضاء است. در این نظریه ها، شبکه های اجتماعی در خوشه بر دو نوع است:
۱- زنجیره شبکه ای[۵۰]: که ارتباط متقابل افراد یک گروه خاص را تعریف و پشیتبانی میکند.
۲- زنجیره پل[۵۱]: این نوع شبکه ها بین افراد متفاوت و البته با ماهیت کاری یکسان،. مانند ارتباط متقابل ایجاد می کند.
در این نوع تقسیم بندی، شبکه های اجتماعی در میان خوشه ها یا بصورت افقی است. به طوری که شرکت ها در طول یک فعالیت اقتصادی با هم همکاری می کنند(همانند تولیدکنندگان یک کالا در یک منطقه خاص)، یا همکاری بین آنها به شکل تکمیلی در طول زنجیره تولید صورت می پذیرد که شبکه عمودی نامیده میشود. سرمایه ی اجتماعی در تعاملات گفته شده، ارزش هایی ایجاد می کند که ناشی از دانش، مشارکت و خطر کردن است. مکانسیم سنجش سرمایه اجتماعی، هویت، یگانگی و اعتماد است(اقتصاد سیاسی، شماره۱۱)، در این صورت لزوماً سرمایه اجتماعی محدود به یک منطقه نبوده، بلکه مرزهای جغرافیایی وسیعی را می پوشاند.
بنابراین شرط موفقیت خوشه ها، قرارگرفتن در دایره ی سرمایه اجتماعی با گسترش و تعریف عواملی از قبیل ارتباط متقابل (تعامل)، مشارکت، شبکه های اعتماد، حفظ یگانگی و هویت و… است. به طور کلی، سرمایه اجتماعی در یک خوشه را می توان به شیوه های زیر افزایش داد:

  1. برگزاری گرده همایی ها برای گفتگو میان ذینفعان خوشه با فعال سازی مجدد شبکه ها و اتحادیه ها و انجمن ها.
  2. حمایت از تلفیق نظرات از طریق اتحادیه ها و انجمن هایی که ذینفعان مختلف خوشه در آن عضویت دارند؛
  3. گسترش آگاهی در مورد مزیت های فعالیت مشترک از طریق خوشه در بین ذینفعان؛
  4. توانمند نمودن خوشه ها و اجرای طرح های مشترک.

۳- اعتماد
ایجاد اعتماد و اعتماد آفرینی در خوشه از بنیادیترین و ظریف ترین مباحث و کار عملی است. به رغم اهمیت فراوان اعتمادآفرینی، باید توجه نمود که اعتماد در خوشه مفهومی مطلق نیست. بلکه، اعتماد نوعی آگاهی میان ذینفعان است که فعالیت مشترک را تسهیل کرده و به آنها اطمینان می دهد که دانش موجود مربوط به آن فعالیت مشترک، میان اعضاء تقسیم شود و اینکه در صورت مشارکت مثبت، تلاش ها در جهت رسیدن به اهداف، ثمربخش تر خواهد بود. این اعتماد را می توان اعتماد عملی نامید. بر این اساس، هر چه فعالیت پیچیده تر باشد، سطح درگیری و دخالت ذینفعان مختلف در آن بیشتر میشود و سطح اعتماد عملی لازم میان ذینفعان نیز افزایش می یابد. این روابط اگر چه مبتنی بر ارزش های مشترک و فرهنگ تعلق پذیری محلی و منطقه ای است و در اثر ارتباطات و رفتارهای شغلی شکل میگیرد. ولی از طریق توافق ها و قواعد همکاری رسمی حفظ می شود و این همان سرمایه اجتماعی یک خوشه است. واضح است که اعتماد و سرمایه ی اجتماعی کاملاً با هم مرتبط می باشند. از نشانه های ایجاد اعتماد و پیدایش آن در خوشه می توان به مراحل زیر اشاره کرد:
– ایجاد یا ترویج شبکه ها یا اتحادیه های متمرکز در خوشه: که نشانگر اتفاق آرای بیشتری در خوشه در حال پدید آمدن است؛
– افزایش سطح همکاری میان اعضای شبکه ها اتحادیه در امر تصمیم گیری؛
– افزایش سطح تعهد ذینفعان: ذینفعان نه تنها نگرش طولانی مدت درباره ی خود و طرح های عملیاتی پیدا می کند. بلکه به تخصیص منابع مالی و یافتن منابع بیشتر برای طر حها و فعالیت های مشترک نیز ترغیب می شوند؛
– همکاری بیشتر میان ذینفعان که به جریان آزاد اطلاعات، شرکت در نمایشگاه ها، خریدهای مشترک، آموزش نیروی انسانی، بازاریابی مشترک و غیره منجر می گردد. این نوع همکاری ها نشانه ی ایجاد روابط طولانی مدت است(منصوری؛ ۱۳۸۴).
۲-۴-۵٫ گردش کار خوشه
گردش کار در خوشه ها در واقع گردشی از روند فعالیت های مجموعه ای از واحدهای صنعتی تمرکز
یافته و مرتبط با هم، دولتمردان، دانشگاهیان، نهادهای مالی و نهادهایی برای همکاری[۵۲] است. در واقع، خوشه های صنعتی چهار جزء زیر را در خود دارند:
– بنگاهای تولید اصلی؛
– کسب و کار های پشتیبانی کننده؛
– زیرساخت های نرم؛
– زیرساخت های سخت.
باید در نظر داشت ساختار خوشه، سلسله مراتبی و هرمی نیست. خوشه نیز مانند دیگر انواع تشکیلات، چرخه ی عمر دارد و مراحل چرخه ی عمر یک خوشه به شکل زیر است:
تغیر و تبدیل<- خوشه بالغ <- خوشه در حال توسعه <- خوشه در حال ظهور<- تجمیع بنگاه ها و نهاد ها در یک منطقه
– تجمیع جغرافیایی بنگاه ها و نهادها: تجمیع بنگاه ها و نهادها در یک منطقه که شرایط لازم برای همکاری بنگاه ها و نهادهای آموزشی فراهم

این مطلب را هم بخوانید :
منابع مقالات علمی : بررسی وضعیت صنعت چای براساس الگوی توسعه خوشه ای- قسمت ۲۸

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.

است.
– خوشه در حال ظهور: به عنوان مرحله جنینی خوشه، تعدادی از عملگرها که در یک منطقه جغرافیای گرد هم آمده اند شروع به همکاری با یکدیگر، حول یک فعالیت محوری (کسب و کار تولیدی محوری) می کنند و از طریق پیوندهای بین خود به فرصت های مشترکی دست می یابند.
– خوشه های در حال توسعه: همان گونه که عملگرهای جدید در اثر فعالیت های جدید به وجود آمده و یا به سوی منطقه جذب می شوند، پیوندهای جدیدی نیز بین این عملگرها توسعه می یابد. دراین میان نهادهایی برای بیشترین همکاری با این عملکرها در منطقه ایجاد می شود. در این مرحله برچسب مشترک، وب سایت، منافع مشترک و پیوندهای منطقه ای نوظهور در منطقه پدیدار می گردد.
– خوشه های بالغ: خوشه های بالغ به اندازه کافی از عملگرها شکل یافته است. این خوشه ها همچنین روابط خود را بر بیرون از خوشه و سایر خوشه ها، فعالیت ها و مناطق نیز گسترش داده اند. در این حالت پویایی درونی خوشه منجر به ایجاد بنگاه های جدید از طریق بنگاه های تازه تاسیس[۵۳]، سرمایه گذاری مشترک[۵۴] و زایش های صنعتی[۵۵] می گردد.
– تغییر و تبدیل: با سپری شدن زمان، تکنولوژی، بازار و فرایندها تغییر می یابد. جهت ادامه حیات خوشه حفظ پایداری آن و جلوگیری از افول خوشه، باید نوآوری کرد و این نوآوری را با تغییرات سازگار ساخت. این فرایند، تغییر و تبدیل نامیده می شود که شامل تغییر در راههای تولید و استفاده از خدمات جدید و توزیع می شود. (کتاب سفید سیاست های خوشه، ۲۰۰۴: ۳۴).
۲-۴-۶٫ قابلیت ها و مزایای خوشه ی صنعتی
در سراسر جهان ثابت شده است که خوشه ها نقش مهمی در اقتصاد کشورها دارند. خوشه ای شدن سبب ایجاد یک فضای مثبت رقابتی در صنعت می شود. در یک خوشه، سطح همکاری میان صاحبان صنعت و مراکز علمی و دانشگاهی افزایش می یابد. همکاری سبب افزایش توانایی واحدها در ارتقاء سطح مهارت، دانش فنی و بهبود کیفیت محصولات م ی شود . همچنین مدیریت بهتری را می توان روی بازار اعمال کرد. بطور کلی مهمترین مزایای خوشه ای شدن عبارتند از:
– غلبه بر مشکلاتی مثل کوچک بودن مقیاس تولید و ضعف سرمایه؛

این مطلب را هم بخوانید :
برررسی رابطه بین استرس و فرسودگی شغلی در اداره آموزش و پرورش شهرستان لنگرود- قسمت ...