بررسی وضعیت صنعت چای براساس الگوی توسعه خوشه ای- قسمت ۲۶

۲- خلاقیت و نوآوری علوم و فنون؛ امروزه یکی از حلقه های مهم ارتباطی در بین خوشه ها، نوآوری و استفاده از دانش و فنون جدید است. خلاقیت و نوآوری خوشه ها متکی به ارتباط متقابل اجتماعی است. در بعد وسیع تر، نوآوری به تلاشهایی منجر می شود که ایده های تازه ایی را وارد دنیای کسب و کار می کند. نوآوری دامنه وسیعی دارد از علوم پایه گرفته تا تکنولوژی های پیشرفته را شامل می شود و در همه بخش ها، توجه به نوع نیاز آنها کاربرد دارد. یکی از شاخص های نوآوری تحقیق و توسعه است و از دیگر شاخص ها می توان از انتشار مطالب علمی، ثبت اختراعات و رشد و گسترش شرکت ها نام برد. میزان نوآوری نیز با سه عامل ایجاد شرکت های جدید، ایجاد و گسترش شبکه های داخلی و گسترش تکنولوژی نوین مشخص می شود(کتاب سفید، ۲۰۰۴: ۴۰).
۳- کارایی؛ بررسی مقایسه ای بنگاه های فعال در یک خوشه با بنگاه های همانند خود که به صورت منفرد به فعالیت می پردازند نمایانگر وجود کارایی بالاتر بنگاه هایی است که در یک خوشه به فعالیت می پردازند(اورجال لولون و دیگران، ۲۰۰۳). به عبارت دیگر خوشه های صنعتی همانند یک بنگاه بزرگ ولی در عین حال انعطاف پذیر و نوآور که به دلیل حضور صنایع کوچک و متوسط فعال در آن به دست آمده است، عمل می نمایند(بل و آلبو[۴۶]، ۱۹۹۹). خوشه های صنعتی بدلیل برخورداری از ساختارهای کوچک و غیرسلسله مراتبی، کاملاً انعطاف پذیر بودن و به راحتی به تنوع طلبی مشتریان و تقاضای بازار پاسخ دهند(راهبردهای توسعه خوشه های صنعتی، ۱۳۸۱).
۴- کاهش هزینه ها؛ تعامل موجود در بین شرکت های فعال در یک خوشه صنعتی منجر به خریدهای مشترک و همچنین بازاریابی و فروش مشترک محصولات می شود که برخی از این فعالیت ها همانند برگزاری دوره آموزشی جهت ارتقاء بهره وری، بدلیل وجود هزینه های زیاد برای یک بنگاه منفرد امکان پذیر نیست. از سوی دیگر با دریافت تخفیف از خرید مشترک و درامد بالاتر از فروش مشترک، هزینه های یک شرکت کاهش پیدا کرده و حاشیه سود او نیز افزایش می یابد. همچنین، بهره گیری از منابع طبیعی و مزیت های نسبی موجود در مناطق سبب کاهش هزینه های مجموعه شرکت هایی می گردد که در یک خوشه می باشند(قاسمی؛ ۱۳۸۴). با شکل گیری خوشه های صنعتی در مناطق و در نتیجه بالاتر رفتن سطح عمومی شناخت از خوشه ها، سرانجام افزایش در آمدها و سرزیر منافع به سایر حوزه ها، سطح زندگی در منطقه توسعه می یابد. که نتیجه ی آن توسعه ی همه جانبه منطقه ای خواهد بود(راهبردهای توسعه خوشه های صنعتی در ایران، ۱۳۸۱). از ویژگی های خوشه های صنعتی نیز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– صرفه جویی به مقیاس، اشتغال، کارایی، کاهش هزینه(با خرید مشترک- بازار یابی و فروش مشترک، تمرکز جغرافیایی و مزایای منابع طبیعی مناطق)؛
– خلاقیت و نوآوری با معیار های ایجاد و گسترش شرکت های جدید و گسترش تکنولوژی نوین؛
– ساختار چابک و کوچک خوشه؛
– رقابت متکی بر نوآوری.
ب- انواع صرفه های اقتصادی در خوشه ها
هر نوع صرفه اقتصادی با کاهش هزینه ی تولید همراه است و رقابت پذیری با کاهش هزینه ها رابطهای دو سویه دارد. هر چند عوامل متعددی در رقابت پذیری نقش دارند، ولی محوری ترین عنصر آن تولید با کمترین هزینه است. خوشه های صنعتی با تدارک انواع صرفه ها به کاهش هزینه ها کمک می کنند. برای تحقق این صرفه جوئی ها بنگاه های آن صنعت باید در کنار هم قرار گیرند. چند نوع عمده این صرفه جوئی ها که تشکل های خوشه ای امکان بهره برداری از آنها را در بنگاه های عضو بوجود میآورند عبارتند از :
۱- صرفه های ناشی از نقل و انتقال؛
۲- صرفه های تولید در مواد واسطه؛
۳- صرفه های داخلی ناشی از مقیاس برای بنگاه؛
۴- صرفه های ناشی از شهرت؛
۵- صرفه های خارجی ناشی از مقیاس برای بنگاه ،اماداخلی برای صنعت؛
۶- صرفه های خارجی ناشی از مقیاس یا صرفه های شهری؛
۷- صرفه های ناشی از نیروی کار؛
۸- صرفه های ناشی از ارتباطات؛
۹- صرفه های ناشی از ارائه خدمات پشتیبانی؛
۱۰- صرفه های ناشی از وجود عوامل زیربنایی مکانی؛
۱۱- صرفه های ناشی از تسهیلات دولتی؛
۱۲- صرفه های ناشی از جریان اطلاعات؛
۱۳- صرفه های ناشی از شکل گیری فعالیت های مکمل.
هر کدام از عوامل فوق سهم مهمی در ایجاد توان رقابتی دارند. برای نمونه در صرفه های ناشی از مقیاس، در متوسط هزینه های تولید در بلند مدت که در اثر افزایش میزان تولید بوجود می آید؛ کاهش ایجاد می شود که به آن افزایش بازده در بلند مدت نیز گفته می شود(داغبندان، ۱۳۸۶). براین اساس با ایجاد این صرفه ها و وجود همزمان عنصر رقابت و همکاری، خوشه ها بار معنایی عباراتی چون صرفههای اقتصادی بیرونی[۴۷] ، پایین بودن هزینه های معاملاتی[۴۸] و اقدام جمعی[۴۹] را بر دوش می کشند که منجر به افزایش کارایی جمعی می شود.
ادبیات گسترده ای در مورد نحوه شکل گیری انواع این صرفه ها وجود دارد که می تواند مورد توجه قرار گیرد و خوشه ها در شکل گیری این نوع صرفه ها نقش مهمی را بازی می کنند. با این حال عوامل داخلی زیر در موفقیت خوشه ها مهم شناخته شده است:
۱- شناسایی زمینه های تشکیل انجمن های همکاری و حمایت از آنها؛
۲- تعهد به راهبرد تعریف شده شفاف؛
۳- پویایی در رقابت محلی؛
۴- روحیه کارآفرینی بالا؛
۵- تجارب تجاری خوب توسط بنگاه های منطقه؛
۶- دسترسی کافی به منابع مالی؛
۷- سرمایه گذاری پیوسته در یادگیری؛
۸- نهادهای علمی و تحقیقاتی توسعه یافته؛
۹-

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

سرمایه اجتماعی بالا در خوشه(دین محمدی و همکاران، ۱۳۸۴).
ج- ابعاد اجتماعی خوشه ها
خوشههای صنعتی اساساً در مناطقی شکل میگیرند که در آن فعالیت خاص سابقه ی تاریخی داشته باشد. بههمین دلیل توسعه ی منطقهای با استفاده از الگوی توسعه خوشههای صنعتی به دلیل تناسب با ساختارهای بومی اجتماعی و همگونی و هماهنگی با بافتها و ساختارهای نواحی، معمولاً با کمترین میزان از هزینههای اجتماعی همراه خواهد بود.
۱- سرمایه ی اجتماعی