بررسی وضعیت صنعت چای براساس الگوی توسعه خوشه ای- قسمت ۲۵

بررسی ادبیات توسعه ی خوشه های صنعتی نمایانگر آن است که فرایند شکل گیری و گردش کار در
خوشه ها، فرایندی طبیعی است و بسیاری از خوشه ها، به ویژه خوشه های مبتنی بر منابع و خوشه های با فناوری پایین(Low – Tech) به شکل خودکار فعالیت می کنند. البته این فرایند در خوشه های فناوری برتر(Hi –Tech) همانند خوشه های بیوتکنولوژی و نانو تکنولوژی با حضور مستقیم دولت تسریع یافته و گردش روند فعالیت ها تسهیل شده است. بر این اساس هرچند خوشه ها به طور طبیعی شکل میگیرند اما توسعه ی بلندمدت آنان را نمی توان به شانس واگذار کرد(کوک[۴۳]، ۲۰۰۱). به بیان دیگر، توسعه پایدار خوشه نیازمند حضور خود آگاه دولت به عنوان تسهیل کننده است تا گردش کار در جهت توسعه بلندمدت و پایدار خوشه صورت پذیرد.
در یک خوشه ی صنعتی تنها واحدهای تولیدی و یا بنگاه های اقتصادی که محصول موردنظر را تهیه می کنند حضور ندارند. بلکه در کنار آنها عناصر دیگری را هم می توان مشاهده کرد که عبارتند از تأمین کنندگان مواداولیه، مؤسسات حامی، پیمانکاران فرعی، آژانس های کنترل کننده، خریداران کالا، مشاوران، صادرکنندگان، موسسات حمل و نقل، تامین کنندگان ماشین آلات و نیز اتحادیه های کسب و کار، گروههای داوطلب ها، شرکت های تعاونی و سازمان های غیر دولتی[۴۴] (یونیدو، ۲۰۰۱). کوک(۲۰۰۲) عناصر
اصلی خوشه بندی صنعتی در یک محیط منطقه ای مطرح کرده است که در شکل ۲-۳ ارائه شده است.
محیط نهادی
محیط اقتصادی و اجتماعی
انجمن های صنعتی
تأمین کنندگان
تأمین کنندگان
دانشگاه ها
همکاری مشترک
رقابت
مؤسسات پزوهشی
روابط غیر رسمی
مؤسسات مهندسی
مراکز تربیت نیرو
آزمایشگاه ها
مؤسسات کنترل کیفی
مؤسسات مالی
همکاری بین بنگاهی
بازار نیروی کار محلی
نقش دولت
شکل ۲-۳٫ عناصر اصلی خوشه بندی صنعتی در یک محیط منطقه ای(منبع: فیلیپ کوک،۲۰۰۲)
۲-۴-۴٫ ماهیت و ابعاد خوشه های صنعتی
یک خوشه، تجمعی از شرکت های فعال در یک صنعت، به همراه نهادهای پشتیبان در یک منطقه جغرافیایی است، لذا مختصات یک خوشه به لحاظ مفهو می عبارت است از:
– تمرکز جغرافیایی؛
– تمرکز در فعالیتی خاص؛
– همبستگی (پیوند های افقی) و عدم وجود سلسله مراتب (ساختار هرمی)؛
– تخصص یافتگی در فعالیت مورد نظر؛
– وجود سرمایه ی اجتماعی در فضای خوشه؛
– زنجیره ایجاد ارزش افزوده؛
– تشکیل شبکه بر اساس انگیزه اولیه و تو سعه آن تا رسیدن به سطح خوشه.
الف- ابعاد اقتصادی خوشه ها
۱- تخصص یافتگی و اشتغال؛ خوشه ها برای توسعه، نیاز به کارکنان مجرب و متخصص دارند. یکی از منابع پیشرفت خوشه تخصص نیروهاست. علاوه بر تخصص یافتگی، ضریب مکانی مبادله ی داده و ستانده، ابتکار و نوآوری و گسترش شبکه ها نیز مطرح است (دیوید ولف[۴۵]، ۲۰۰۳). همچنین، منبع مالی برای استفاده از افراد متخصص معمولاً از درون خوشه ها است و نه از خارج آن. این نوع جذب نیرو هزینه های معاملاتی را کاهش می دهد(پورتر، ۱۹۹۸) می گوید: از خصوصیات یک خوشه خوب آن است که اعضاء تجربیات خود را با دیگر بخش ها در میان بگذارند و مبادله ی اطلاعات، تخصص، تحقیق و توسعه، تجارت و… با همکاری یکدیگر صورت گیرد. مطالعه ای که درباره ی توسعه خوشه ها در کانادا صورت گرفته است، نشان می دهد که یکی از راه های سنجش عملکرد خوشه تعیین میزان یا نرخ سهم اشتغال آن است. این نرخ از اشتغال کل منطقه بر کل اشتغال ملی بدست هر چه این میزان افزایش یابد نشان می دهد که جذب نیروهای تخصصی بیشتر بوده و خوشه از مزایای رقابتی بهره مند بوده است(ولف، ۲۰۰۳).
در همین راستا، یکی از مباحثی که اقتصاددانان کشور ما برای توسعه ی اشتغال مطرح می کنند، ایجاد و
گسترش خوشه هاست. آنچه اهمیت خوشه ها را دو چندان می کند این است که ۹۴ درصد مؤسسات و شرکت هایی که زیربخش صنایع هستند، ۳۰ درصد ارزش افزوده را تشکیل می دهند. بنابراین،حمایت از واحدهای کوچک و متوسط از طریق تشویق آنها به تجمیع در خوشه ها می تواند بعنوان یک راهکار توسعه اشتغال مورد توجه سیاستگذاران توسعه قرار گیرد(قاسمی، ۱۳۸۴).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.