بررسی وضعیت صنعت چای براساس الگوی توسعه خوشه ای- قسمت ۱۷

۱۳۸۹

۳۱۵۰۰

۱۷۷۰۰۰

۲۷۰۰۰

۲-۲-۳٫ ارتباط خوشه با بنگاه‌های کوچک و متوسط[۲۷]
صنعت چای ایران از صنایع و بنگاه های کوچک کشور محسوب می شود. ادبیات مربوط به اشتغال واحدهای کوچک صنعتی بسیار گسترده است و این گستردگی باعث شده است که در کشورهای مختلف تعاریف گوناگونی برای این واحدها ارائه شود؛ این تعاریف با توجه به ساختار سنی، جمعیتی، فرهنگی و درجه ی توسعه یافتگی متفاوت هستند(مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، ۱۳۸۴). بنگاه‌های کوچک و متوسط در کشورهای مختلف جهان دارای شباهت های بسیاری هستند، با وجود این، نمی‌توان تعریف واحد و یکسانی از آنها بدست داد. زیرا هر کشور با توجه به شرایط خاص خود تعریفی از این کسب و کارها ارائه کرده است. بیشتر این تعریف‌ها بر اساس معیارهای کمّی مانند تعداد کارکنان، سرمایه، دارایی کل، حجم فروش و ظرفیت های تولیدی هستند. اما رایج ترین شاخص برای تعریف صنایع کوچک و متوسط استفاده از تعداد کارکنان است(شقاقی، ۱۳۸۴). بر اساس تعریف وزارت صنایع و معادن و وزارت جهاد کشاورزی، بنگاه‌های کوچک و متوسط، واحدهای صنعتی و خدماتی (شهری و روستایی) هستند که کمتر از ۵۰ نفر کارگر دارند(یونیدو، ۱۳۸۳). وزارت تعاون نیز بر حسب مورد، تعاریف وزارت صنایع و معادن و مرکز آمار ایران را در مورد این صنایع بکار می‌برد. مرکز آمار ایران، کسب و کارها را به چهار گروه طبقه‌بندی کرده است؛ کسب و کارهای دارای ۹-۱ کارگر، ۴۹-۱۰ کارگر، ۹۹-۵۰ کارگر و بیش از ۱۰۰ کارگر (آمار سال ۱۳۷۸).
هر چند این طبقه‌بندی ظاهراً شباهتی با تعاریف اتحادیه اروپا دارد، ولی مرکز آمار ایران فقط کسب و کارهای کمتر از ۱۰ نفر نیروی کار را بنگاه‌های کوچک و متوسط محسوب می‌کند و سایر کسب و کارها را “کارخانجات صنعتی بزرگ” قلمداد می‌کند. بانک مرکزی ایران نیز کسب و کارهای زیر ۱۰۰ نفر نیروی کار را به عنوان بنگاه‌های کوچک و متوسط تلقی می‌کند. به رغم این تعاریف، طبق آمار سال ۱۳۷۵، ۴/۹۸ درصد کلیه ی کسب و کارهای کشور، بنگاه‌های خرد با نیروی کار بین ۹-۱ نفر هستند، که به رقمی در حدود یک میلیون و دویست هزار واحد می‌رسد (به نظر می‌رسد، این نسبت در سال ۸۵ نیز تغییر شدیدی نداشته است). کل کسب وکارهای کوچک داری نیروی کار ۴۹-۱۰ نفر بالغ بر ۴/۱ درصد تعداد بنگاه‌ها (۲۳ هزار واحد) می‌شود. بدیهی است که عدم تعادل آشکاری، بین تعداد بسیار زیاد بنگاه‌های خرد و تعداد کم بنگاه‌های کوچک و متوسط وجود دارد.
صنایع کوچک حداقل از چهار جنبه ی کارآفرینی، نوآوری، پویایی صنعت و ایجاد فرصت های شغلی به اقتصاد جهانی کمک می کنند(آکس و آدرش[۲۸]، ۱۹۹۱).
به رغم توسعه ی صنایع کوچک و متوسط از آنجا که این صنایع در روند فعالیت های خود دارای کاستی های بوده اند، خوشه های کسب و کار یکی از الگوهای موفق سازماندهی صنایع کوچک و متوسط می باشند که کاستی های صنایع کوچک و متوسط را رفع و مزیت های مختلف صنایع کوچک، چون انعطاف پذیری و تنوع را تقویت می بخشند. خوشه کسب و کار، مجموعه ای از بنگاه های تولیدی و خدماتی در یک رشته است که با تکیه بر سرمایه های قوام یافته اجتماعی در مناطق مختلف جغرافیایی در کنار نهادهای پشتیبان و از طریق روابط متراکم میان بنگاهی شکل می گیرد.
در این راستا، سازمان صنایع کوچک وشهرک های صنعتی ایران، در راستای یکی از مأموریت های خود با هدف شناسایی و توسعه خوشه های کسب و کار کشور، دفتر خوشه های کسب و کار را از نیمه دوم سال ۱۳۸۰ دایر نمود و در حال حاضر ۳۸۸ خوشه کسب و کار در کل کشور شناسایی شده است؛ که از این تعداد مراحل توسعه ی ۴۷ خوشه به اتمام رسیده و پروانه ی اتمام پروژه برای آنها صادر شده است. همچنین، ۳۵ پروژه در حال پیاده سازی و ۸ پروژه ی توسعه خوشه ای در مرحله ی انعقاد قرارداد میباشند(سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران، ۱۳۹۳).
۲-۲-۴٫ نقشه ی کشوری خوشه های صنعتی
سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران، در تعامل با کارشناسان استانی و با دریافت پرسشنامه های تکمیل شده توسط کارشناسان شرکت شهرک های صنعتی استان ها و طبقه بندی، استخراج و تجزیه و تحلیل و دسته بندی اطلاعات، اقدام به تهیه ی نقشه کشوری خوشه های صنعتی نموده است برابر این اطلاعات، تا سال ۱۳۹۴ شمسی تعداد ۱۹۲ خوشه در کشور شناسایی شده و هدایت و نظارت مستقیم(موفق یا ناموفق) در اجرای پروژه های توسعه خوشه ای توسط عوامل توسعه خوشه صنعتی نیز شامل ۴۲ خوشه می گردد که در جدول شماره ی ۵-۲ ارائه شده است.
جدول ۲-۵٫ نقشه کشوری خوشه های صنعتی در ایران(سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران، ۱۳۹۴).

ردیف استان خوشه های صنعتی
۱ آذر بایجان شرقی قطعات خودروی تبریز
۲ آذر بایجان شرقی کفش چرمی تبریز
دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir