بررسی اثربخشی هوش معنوی و ذهن آگاهی بر بهزیستی روان‌شناختی و امید به …

فریدمن و مک دونالد[۱۱۵] پس از مرور معانی مختلف معنویت، مؤلفههای مهم آن را چنین عنوان مینمایند:
۱ ـ تمرکز داشتن بر معنی نهایی.
۲ ـ آگاهی از سطوح چندگانه هوشیاری[۱۱۶] و رشد آن‌ها.
۳ ـ اعتقاد به گران‌بها و مقدس بودن زندگی.
۴ ـ ارتقای خود[۱۱۷] به یک کل بزرگ‌تر.[۱۱۸] (آمرام، ۲۰۰۵)
نوبل[۱۱۹] و وگان معتقدند مؤلفههای هشتگانهای که نشاندهندۀ هوش معنوی رشد یافته هستند عبارت‌اند از: درستی و صراحت، تمامیت، تواضع، مهربانی، سخاوت، تحمل، مقاومت و پایداری و تمایل به برطرف کردن نیازهای دیگران. (به نقل از: نازل، ۲۰۰۴)
مک مولن (۲۰۰۳) معتــقد است ارزشهایی ماننــد شجاعت،[۱۲۰] یکپارچگی، شهود[۱۲۱] و دلسوزی[۱۲۲] از مؤلفههای هوش معنوی هستند. همچنین وی معتقد است بین بصیرت و هوش معنوی رابطه وجود دارد و در مقابل، استرس ضد شهود است. وی یکی از راه‌های افزایش بصیرت را توجه آرامش‌بخش عنوان میکند. ازنظر مولن نگرانی، تلاش فزاینده و نافرجامی است که به دلیل تأخیر در تصمیمگیری روی می‌نهد.
بروس لیچفیلد[۱۲۳] مشخصات هوش معنوی را چنین مطرح می‌کند:

  1. آگاهی از تفاوت؛
  2. شگفتی، حس ماوراءالطبیعه و تقدس؛
  3. حکمت و خرد؛
  4. آگاهی و دوراندیشی، توان گوش دادن (ساکت بودن و به ندای خداوند گوش دادن)؛
  5. هنگام آشفتگی و تناقض و دوگانگی آرام بودن؛
  6. تعهد، فداکاری و ایمان.

۲-۶-۴ مؤلفههای هوش معنوی در اسلام
در فرهنگ اصیل اسلامی به‌طور ضمنی هوش معنوی موردتوجه فراوانی قرارگرفته است. به‌طور مثال، جامی (۱۳۸۱) بر اساس متون مذهبی مؤلفههای ذیل را برای هوش معنوی برشمرده است:
۱ ـ مشاهده وحدت در ورای کثرت ظاهری؛
۲ ـ تشخیص و دریافت پیامهای معنوی از پدیدهها و اتفاقات؛
۳ ـ سؤال و دریافت جواب معنوی در مورد منشأ و مبدأ هستی (مبدأ و معاد)؛
۴ ـ تشخیص قوام هستی و روابط بین فردی بر فضیلت عدالت انسانی؛
۵ ـ تشخیص فضیلت فرا روندگی از رنج و خطا و به‌کارگیری عفو و گذشت در روابط بین فردی؛
۶ ـ تشخیص الگوهای معنوی و تنظیم رفتار بر مبنای الگوی معنوی؛
۷ ـ تشخیص کرامت و ارزش فردی و حفظ و رشد و شکوفایی این کرامت؛
۸ ـ تشخیص فرایند رشد معنوی و تنظیم عوامل درونی و بیرونی در جهت رشد بهینه این فرایند معنوی؛
۹ ـ تشخیص معنای زندگی، مرگ و حوادث مربوط به حیات، نشور، مرگ و برزخ، بهشت و دوزخ روانی؛
۱۰ ـ درک حضور خداوندی در زندگی معمولی؛
۱۱ ـ درک زیباییهای هنری و طبیعی و ایجاد حس قدردانی و تشکر؛
۱۲ ـ داشتن ذوق عشق و عرفان که در آن عشق به وصال منشأ دانش است نه استدلال و قیاس؛
۱۳ ـ داشتن هوش شاعرانه که معنای نهفته در یک قطعه شعری را بفهمد؛
۱۴ ـ هوش معنوی باعث فهم بطون آیات قرآنی می‌شود و موجب می‌گردد افراد کلام انبیا را راحتتر و با عمق بیشتر درک نمایند؛
۱۵ ـ هوش معنوی در فهم داستانهای متون مقدس و استنباط معنای نمادین این داستانها کمک فراوانی میکند؛
۱۶ ـ هوش معنوی که در قرآن در مورد صاحبان آن صفت اولوالألباب به‌کاررفته است، باعث می‌شود افراد به جوهر حقیقت پی ببرند و از پردههای اوهام عبور نمایند.
هرچند عرفای اسلامی نیز این مؤلفهها را ذکر نمودهاند، ولی ازآنجاکه این مؤلفهها به انسان بینش میدهند و باعث افزایش سازگاری او با هستی می‌شوند، میتوان آن‌ها را جزء مؤلفههای معنوی قلمداد نمود.
عوامل مؤثر در هوش معنوی که در متون اسلامی تقوا و پرهیزگاری قلمداد شده است، به همراه تمرینات روزمره از قبیل تدبر در خلقت، تدبر در آفاق‌وانفس، روزهداری، عبادات، خواندن قرآن و تدبر صادقانه در آیات آن میتوانند نقش اساسی در تقویت هوش معنوی داشته باشند.
غور و تفحص در مورد هوش معنوی منجر به مطرح‌شدن عوامل زیر شده است:
درک حضور متعالی در زندگی، درک پیامهای حضور متعالی که هدایتگر هر انسانی از درون و بیرون است، حس شگفتی و اعجاب در برابر امر قدسی، حس خشیت و فروتنی در مقابل عظمت وجود متعالی، توان گوش دادن به ندای ربوبی، حفظ آرامش در هنگام آشفتگی و تناقض و دوگانگی، تعهد، فداکاری، ایمان، درک خردمندانه معنای عمقی کلام خداوندی، سازگاری و درک فرمان و دستورات الوهی و درک شناختی و عاطفی این دستورات، درک وحدت در عین کثرت، درک عشق در عین نقص در روابط، درک عدالت در عین عمل، درک معنا در رنج‌ها، سختیها و دشواریها و توانایی عمل کردن بهصورت مستقل.
بعضی از توانایی‌ها و کیفیتها همانند خردمندی، خلاقیت و دلسوزی با آگاهی معنوی رشد یافته ناشی از مذهب همراه است. به همین شکل حقایق قدیمی (مثلاً قانون طلایی سقراط که بیان میدارد خودت را بشناس یا عبارت بقراط که میگوید «آزار مرسان»)، بعضی از ویژگیهای اصلی افرادی را که ازنظر معنوی باهوش هستند، نشان می‌نهد. بودا، مسیح، محمد (ص) و مادر ترزا ازجمله افراد بنامی میباشند که دارای چنین مهارتها و کیفیاتی هستند و درواقع هوش معنوی بالایی دارند. (مک هاوک[۱۲۴]، ۲۰۰۲؛ به نقل از: نازل، ۲۰۰۴)
۲-۶-۵ رشد هوش معنوی

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.