ارزیابی میزان مس، روی و منگنز در سرم، کبد و استخوان موشهای صحرایی نر تغذیه شده با نان غنی شده با آهن و بررسی ارتباط آنها با شاخص های استرس اکسیداتیو- قسمت ۶- قسمت 2

  • مقداری از روی توسط ترانسفرین و α-۲ ماکروگلوبولین منتقل می­گردد. بیشترین روی موجود در خون در اریتروسیت و لوکوسیت­ها می­باشد.

 

  • متالوتیونئین فراوان­ترین پروتئین غیرآنزیمی حاوی روی بوده که با وزن پائین مولکولی خود، غنی از سیستئین و سرشار از فلزات که در میان آنها روی بیشترین و مس، آهن، کادمیم و جیوه در مقادیر کمتر وجود دارد.

 

  • روی برای عمل بیش از ۹۰ آنزیم ضروری می­باشد و در متابولیسم کربوهیدرات­ها، چربی­ها، پروتئینها و اسیدهای نوکلوئیک نقش دارد (تیتز[۴۶]، ۱۹۸۷).

 

  • همچنین روی در انتقال آکسونی، رشد مغز و فسفریلاسیون ضروری می­باشد (پایگاه داده ­های سایت مدلاین).

 

۲-۳-مس
درسال ۱۹۲۸ هنگامیکه مشاهده شد مس وآهن مانع بروز کم­خونی می­شوند، برای اولین بار مس به عنوان ماده مغذی اساسی شناخته شد. مقدار مس در بدن افرادبالغ حدودا (ً mg120-50) است که این مقادیر درمقایسه با عناصر جزیی دیگر چون آهن و روی بسیار کم است.
۲-۳-۱-متابولیسم
مس در روده باریک جذب می­گردد. ورود مس به سطح مخاطی روده با انتشار تسهیل شده و خروج از غشای قاعده­ای، جانبی به شکل انتقال فعال صورت می­پذیرد. فیبر و فیتات که بر روی زیست فراهمی­ اکثر املاح اثر می­گذارد، دارای اثر ممانعت کنندگی کمی بر روی جذب مس می­باشد. حدود ۹۰ درصد از مس سرم در داخل سرولوپلاسمین وجود دارد و بقیه آن در اتصال ناپایداری با آلبومین، ترانس­کوپرین، پرتئین­های دیگر و اسیدهای آمینه آزاد و احتمالاً هیستدین می­باشد. سطوح مس سرم و سرولوپلاسمین در زنان بالاتر از مردان می­باشد. غلظت مس سرم در نوزاد در بالاترین حد خود است و سپس، درسال اول زندگی کاهش می­یابد.اتصال مس به آلبومین درخون می ­تواند به جایگاه ذخیره­ای موقت مس بیان گردد. اما مس به متالوتیونین در کبد متصل می­ شود که در اصل حالت عملکردی ذخیره­ای مس می­باشد. مس جهت انتقال به سلول­ها به سرولوپلاسمین وارد شده و به داخل پلاسما ترشح می­گردد. مس از کبد به عنوان جزئی از اسیدهای صفراوی ترشح می­گردد که مسیر عمده دفع مس می­باشد. دفع صفراوی در پاسخ به دریافت زیاد مس افزایش می­یابد، ولی زمانیکه دریافت مس در حد مقادیر سمی باشد این افزایش در دفع صورت نمی­پذیرد. بیشتر مس موجود در رژیم غذایی توسط موکوس روده جذب می­ شود. رژیم­های غذایی استانداردmg 5-2 مس تولید می­ کند که ۳۰ درصد آن جذب می­ شود مس به سرعت از معده و قسمت بالای روده که محتویاتش هنوز حالت اسیدی دارد جذب می­ شود. جذب مس از روده به ترکیب مس، متالوتیونین وابسته است این ترکیب با افزایش مصرف اسید آسکوربیک کم می­ شود و نشان می­دهد که بالا بودن مصرف ویتامین C باعث کمبود مس می­ شود. مس موجود در بدن حیوانات بصورت ترکیب مس، متالوتیونین در کبد ذخیره می­ شود. ذخایر کبدی مس در حیوانات نشخوار کننده به مراتب بیشتر از ذخایر کبدی رانشان می­دهد. مس از دو طریق دفع می­گردد یکی مس موجود در مدفوع که نشان دهنده مس غذایی جذب نشده است. دیگری مس ادراری است که ۴ درصد ازمس دفع شده می­باشد. بیست درصد از رژیمی که حاوی day/ mg 5/2 مس است از طریق مدفوع دفع می­ شود. این درصد در رژیمی با day/ mg4/0 مس به ۷ درصد تقلیل می­یابد. ذخایر مس در بدن یک فرد بالغ حدود mg 120-50 می­باشد.
مس پس از جذب از دستگاه گوارش ابتدا به آلبومین متصل می­ شود اما بخش کوچکی از آن به هیستدین اتصال می­یابد. قسمت عمده به وسیله هپاتوسیت­ها دریافت شده و سپس از طریق آن­ها به قسمت ­های مختلف بدن توزیع می­گردد. ۹۵-۹۰ درصد پلاسما توسط سرولوپلاسمین و حدود ۱۰-۵ درصد بقیه مس توسط آلبومین و اسیدهای آمینه معینی از کبد به دیگر بافت­ها حمل می­ شود (رادوستیس و همکاران، ۲۰۰۰ و کانکو، ۱۹۹۷).
۲-۳-۲-اهمیت بیوشیمایی مس
مس در تعدادی از متالوپروتئین­ها وجود دارد. تعدادی از آنزیم­ها که مس وابسته هستند نیز عبارتند: تیروزیناز، سرولوپلاسمین، اسید آمینولولینیک دهیدراتاز، سیتوکروم اکسیداز، سوپراکسید دیسموتاز سیتوزولی و لیزیل اکسیداز (لنینجر[۴۷]، ۱۹۸۲).
۲-۳-۳-نقش فیزیولوژیک مس
مس در خونسازی، رشد بافت همبند، استخوان­سازی، میلین­سازی، رنگدانه پوستی، سیستم ایمنی و … نقش دارد (فورمن[۴۸] ۱۹۸۰ ، اسمیت، ۱۹۹۶ )
۲-۳-۴-عوامل مؤثر بر وضعیت مس بدن
سن، شیرواری، آبستنی، فصل، تغذیه، نژاد، جنس و… در وضعیت مس بدن مؤثر می­باشند.
۱- سن: در گوسفند مس از جفت به جنین منتقل نمی شود، لذا میزان مس سرم و کبد در بره­ها که هنگام تولد پائین است و تقریباً بعد از هفته اول تولد شروع به افزایش می­ کند (پالس، ۱۹۸۸ و اسمیت، ۱۹۹۶ و رادوستیس، ۲۰۰۰).