پایان نامه ارشد رایگان درباره استان خوزستان، مشارکت مردم، دشت آزادگان

Tanaka و Chiba در سال 2006 فقط میزان 214 تن و Laurent و همکارانش در سال 2006 مقدار بین 100 تا 460 را برای این کار محاسبه کردند. و سومین منطقه فرورفتگی Bodele از اهمیت زیادی برخوردار است که به تنهایی عامل تولید 6 تا 18 درصد از انتشار گرد و غبار جهانی است. در حالیکه مساحت چندان زیادی ندارد و دلیل آن مقاومت بسیار کم خاک این منطقه است(طاهرزاده موسویان، 1390).

شکل(3)- توزیع و گسترش مناطق خشک در جهان شکل(4)- خطوط هم تراز مراکز تولید گرد و غبار را نشان می دهد

شکل(5)- مراکز فعال تولید گرد و غبار در جهان را نشان می دهند. این طوفان ها در چهار ناحیهی مهم در جهان اتفاق می افتد مرکز آسیا ، شمال امریکا، مرکز افریقا ، ساحل و استرالیا (رشنو، 1388).

2-6-4-2 -مراکز تولید گرد و غبار در ایران
کشور ما با مساحتی بیش از 164 میلیون هکتار، در عرض جغرافیایی 25 تا 40 درجه شمالی واقع شده است که در نوار خشک یا بیابانی کره زمین قرار دارد. مهمترین عامل موثر در خشکی آب و هوای کشور ما، فشار زیاد مجاور حاره ای است. بعد از آن بادهای آلیزه که نواحی پایین تر از عرضهای جغرافیایی 30 تا 35 درجه شمالی کشور را تحت تاثیر قرار میدهند و در خشکی نواحی مرکزی و جنوبی کشور موثرند(رواحی نژاد و خسروی پور، 1392).

7-4-2- گرد و غبار در ایران
در ایران، منشأ اصلی ریزگرد کویر‌ها و باتلاق‌های در حال خشک شدن عراق است که خاک و شن‌های آن از طریق باد شمال(به عربی: شمال) به ایران می‌آید. این باد از خرداد تا شهریور می‌وزد و از شمال غربی خاورمیانه شکل می‌گیرد و با گذر از کوه‌های ترکیه مانند قیفی به بیابان‌های عراق و سوریه سرازیر می‌شود و تا خلیج فارس و رسیدن به سطح آب‌های آزاد پیش می‌رود. سه کشور ایران، عراق و عربستان به طور مشترک هزینه‌های این اراضی را تأمین می‌کردند، و تمام اراضی در فصل خاصی از سال مالچ‌پاشی می‌شد. مالچ نوعی فرآورده چسبنده نفتی است که برای تثبیت شن‌های روان در مناطق بیابانی از آن سود جسته می‌شود. جنگ عراق موجب فراموشی این کار، و در نتیجه افزایش توفان‌های غبار در خوزستان، غرب ایران، و سرانجام تقریباً در همه ایران شد. توفان اخیر، که به گفته برخی اهالی بغداد بدترین توفان غبار زندگیشان بوده‌است، سبب بیشترین میزان گرد در سه دهه اخیر ایران شد(رئیس پور و همکاران، 1389).
وضعیت توپوگرافی خاص چین خوردگی ها و محصورشدن اراضی پست درحد فاصل آنها منجر به شکل گیری مناطقی با آب و هوا ، بارندگی و توان بیولوژیکی متفاوت در سراسر ایران شده است. بر اساس نقشهی مناطق خشک جهان که در اطلس جهانی بیابان زایی توسط یونپ56 در سال 1997 به چاپ رسیده است، در ایران به جز مناطق محدودی از شمال و غرب کشور که دارای اقلیمی مرطوب و نیمه رطوب میباشد، بقیه سطح کشور در رده سرزمینهای خشک قرار دارد. بر اساس آمار سال 1377 که توسط سازمان جنگلها و مراتع کشور منتشر شده است بیش از 80% از وسعت کشور در قلمرو اقلیم خشک و نیمه خشک قرار دارد. 25/7 درصد از وسعت کشور یعنی معادل 34 میلیون هکتار در قلمرو اراضی بیابانی و شن زار و کویری است که به شرح جدول (2) میباشد. بیابان های ایران وسعتی نزدیک به 47 میلیون هکتار از اراضی مرکز، جنوب و شرق کشور را به خود اختصاص داده است. از مجموع 90 میلیون هکتار از اراضی مرتعی در کشور، 16 میلیون هکتار آن را مراتع بیابانی تشکیل میدهند که سخت در معرض فرسایش بادی قرار دارند و به عنوان کانونهای بحرانی محسوب میشوند. از مجموع مساحت مناطق کویری ایران 19/8 میلیون هکتار آن تحت تاثیر فرسایش بادی قرار دارد که در حدود 6/5 میلیون هکتار آن همه ساله به تأسیسات انسانی خسارت وارد میکنند(کریمی و همکاران، 1389).

جدول2- پراکندگی اراضی بیابانی در ایران
نام اراضی
اراضی بیابانی و کویری
اراضی شنزار فعال و غیر فعال
تپههای شنی فعال
جمع
مساحت به میلیون هکتار
21/1
7/9
5
34
مساحت به درصد
61%
24%
15%
100%

مطلب مرتبط :   سلسله مراتب، نزول قرآن

علاوه بر خشک بودن شرایط آب و هوایی در قسمت اعظم این کشور، خشکسالیهای زیادی نیز اتفاق می افتد. به طورکلی پراکندگی جغرافیایی میزان خشکسالی محاسبه شده در نواحی جنوبی کشور، از گستردگی بیشتری برخوردار است و هرچه از بخش های جنوبی و مرکزی کشور فاصله گرفته میشود از شدت و فراوانی خشکسالی ها نیز کاسته میشود. ویژگیهای خشکسالی ایران نشان می دهد که به طورکلی قسمت اعظمی از کشورمان، از این پدیده در امان نبوده و به نسبت موقعیت طبیعی خود اثرهای این پدیده مخرب را تجربه مینماید و به خصوص بخشهای جنوبی، شرقی و مرکزی کشور به علت نوسانات زیاد در مقادیر بارندگی، از آسیب پذیری بیشتری برخوردار هستند(طاهرزاده موسویان، 1390).

شکل 6: ورود گرد و غبار به ایران

شکل 7: تولید گرد و غبار در اطراف ایران

شکل 8 :عوامل تشدید کننده گرد و غبار
اقتباس:(پاپزن، 1392)
8-4-2- سیمای منابع بیابانی خوزستان
استان خوزستان با برخورداری از 4/6 میلیون هکتار یکی از 19 استان زاگرس نشین و شاخص در قلمرو آب و هوای بیابانی است. دارای سه اقلیم مناطق مرتفع و میانبند و جلگههای پست میباشد. چنین تنوع هیپسومتر57ی رویشگاههای متنوعی را سبب شده است اما همجواری این استان با ادامه مسیر بیابانهای کشور عراق موجبات تأثیرپذیری از پیامدهای وزش بادهای خشک و سوزان وارده از عراق میگردد
و در نتیجه چشم اندازهای ماسه زار و شورهزار و باتلاقهای فراوانی در این استان را ایجاد نموده است. ماحصل این پدیده، تولید 1250هزار هکتار شورهزار و 3/5 میلیون هکتار بوتهزارها و مراتع کم بازده میباشد. اگرچه حدود700 هزار هکتار جنگل خودروی بلوط در شمال این استان چهره متفاوتی را خلق نموده است ولی این به خاطر همجواری با استان چهار محال و بختیاری میباشد. بر همین اساس، مجموع مناطق تحت تأثیر فرسایش بادی استان 696721 هکتار از کل 6400000 هکتار مساحت استان می‌باشد و این مناطق تحت تأثیر به دو منطقه برداشت (467325 هکتار) و منطقه رسوب (229396 هکتار) تقسیم می‌شود لیکن در استان خوزستان مناطق حمل معمولاً در محدوده مناطق برداشت و رسوب است و بصورت مجزا دیده نمی‌شود. در جدول (3) زیر اجزاء و مشخصات این مناطق دیده میشود.
جدول3: سطوح مناطق تحت تأثیر فرسایش بادی استان خوزستان
شهرستان
منطقه تحت تأثیر
سطوح مناطق برداشت (هکتار)
سطوح مناطق حمل (هکتار)
سطوح مناطق رسوب (هکتار)
جمع کل
(هکتار)

O1
O2
O3
جمع
T1
T2
جمع
S1
S2
S3
جمع

اهواز
غرب کرخه

6200

6200



8546

13238
21784
27984

گمبوعه- البروایه- الباجی
25625
221520
21000
268145



21591
19621
17152
61214
329359

جمع
25625
227720
21000
274345



32987
19621
30390
82998
357343
دشت آزادگان
غرب کرخه

45200

45200



71640

32898
94538
139738
شوش
غرب کرخه

130000

130000



48399

709
49108
179108
امیدیه
امیدیه

17780

17780



1936

816
2752
20532
جمع کل
25625
420700
21000
467325



154962
19621
54813
229396
696721
اقتباس از: مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، 1391.
اما این شرح تمام ماوقع نیست که از پیامدهای این اقلیم تولید میشود بلکه باتلاقهای بین المللی هورالعظیم و هور شادگان و شورهزارهای بندر امام خمینی و ماهشهر و اراضی لخت و کمبازده حاشیههای جاده اهواز امیدیه و ماهشهر معرف خوبی از نظر سیمای منابع بیابانی استان است. با شناخت از وضع بیابانهای استان عملیات مدیریت بیابان و بیابانزدایی از ماخذ سال 1347در منطقه الباجی اهواز با انجام عملیات مالچ پاشی و نهالکاری به تحقق پیوست و از آن زمان به بعد با رشد تکنیکها و توسعه نیروی انسانی ماهر سالیانه در کارزار بیابانزدایی پیشرفتهای چشمگیری حاصل گردید بطوریکه براساس آمارهای موجود تا سال1384 اقدامات مؤثر بیابانزدایی زیر صورت گرفته است:
جدول4: عملکرد بیابان زدایی خوزستان از 1347 تا پایان سال 1384 :
ردیف
عنوان پروژه
واحد
جمع کل
1
مالچ پاشی
هکتار
64595
2
نهالکاری
هکتار
80661
3
نهالکاری با مشارکت مردم
هکتار
12031
4
تأمین آب طرحهای مشارکتی
حلقه
42
5
تهیه طرحهای بیابانزدایی
هکتار
366076
اقتباس از: مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان1391.
اگرچه این اقدامات چهره بیابانهای استان را متحول نموده است ولی مهار بیابانهای استان همچنان اهتمام بیشتری میطلبد.
استان خوزستان و چندین استان مرزی دیگر که به لحاظ اقلیم طبیعی، جز مناطق خشک با بیابانهای وسیع محسوب میشوند که در مجاورت بیابانهای کشورهای عراق و عربستان واقع شده است، چند سالی است که با پدیده و بلای طبیعی گرد و غبار دست و پنجه نرم میکند. در چرایی پیدایش این پدیده و بروز این بلای طبیعی فرضیات مختلف مطرح میگردد. اما محتملترین فرضیه که این مسئله را قوت میبخشد این است که کشورهای همسایه تعمدا و یا انشاا.. سهواً در مالچ پاشی بیابانهای اطراف که با وزش اندک بادی امکان زندگی را از استانهای مرزی از جمله خوزستان، ایلام، کرمانشاه تا کردستان و آذربایجان غربی سلب مینماید، کوتاهی کرده است که البته باید بروز چندین جنگ ویران گر از سوی مدعیان آزادی و نابودی طبیعت منطقه و عدم تخصیص بودجه بر مالچ پاشی این بیابانها را نیز متذکر گردید. یا برخی بر این اصرار دارند که تغییر نظامات طبیعی از گرم شدن هوا تا خشکسالی موجب گسترش غیر طبیعی بیابانها و از بین رفتن پوشش گیاهی و از طرفی احداث سدهای زیاد همه به سهم خود مزید بر علت گشتهاند که ریههای مردم غیور و دلاور مرزنشین کشورمان همنشینی گریز ناپذیری با این گردوغبار داشته باشند.
9-4-2- کمبود خاک مرغوب، بیابانزایی و جنگلزایی
طبق نظرکارشناسان اکولوژی طبیعی ایران، میزان تخریب سطح جنگلها و مراتع کشور را به میزان 360 متر مربع در ثانیه براورد میکنند. مقدار فرسایش آبی سالانه بیشتر از 2 میلیارد تن و میانگین آن 33 تن خاک در هکتار است. سالانه یک میلیون هکتار به وسعت بیابانهای ایران افزوده میشود. میزان رسوبات ورودی به سه سد مهم کشور( کارون، دز و سفید رود) بیش از 50 میلیون متر مکعب در سال است. این در کشوری اتفاق میافتد که 52 درصد آن کمتر از 200 میلی متر در سال بارندگی دارد و 70 درصد وسعت آن فاقد رودخانه دائمی است. این در حالی است که در کشوری مانند آمریکا سالانه 17 تن در هکتار فرسایش خاک وجود دارد( مخدوم،1387). سرعت رشد و شتاب گسترش فرسایش خاک در ایران 6 برابر استاندارد جهانی است که سالانه معادل یک میلیون هکتار تخریب زمینهای کشاورزی است. پژوهشها نشان دادهاند بیشتر خاکهای کشور از نظر مواد نیتروژنی فقیر و دچ
ار کمبود فسفر هستند. نتیجه اولیه فرسایش خاک در قالب افزایش رسوبگذاری در مخازن سدهای مناطق سیلخیز است، به طوری که سالانه یک درصد از حجم مخازن رسوبگذاری در مخازن سدهای کشورهای به دلیل فرسایش خاک کاسته میشود( کاویانی راد،1389).

مطلب مرتبط :   پایان نامه ارشد رایگان دربارهرفتار سلامت

5-2- بخش پنجم
1-5-2- آمادگی و مقابله با پدیده گرد و غبار و کاهش خسارات
– روشها و سیستمهای پیش بینی، هشدار و پایش پدیده گرد و غبار در داخل و خارج از مرزها؛
– حفاظت خاک وتثبیت شنهای روان: راهکارهای کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت؛
– بیابان زدایی، تقویت پوشش گیاهی و ایجاد کمربند سبز؛
– هماهنگ سازی و سازگاری طرحهای عمرانی و توسعه منابع آب با شرایط زیستمحیطی و اکوسیستم مناطق،
– حفاظت و احیای منابع آبی مؤثر در کنترل و کاهش گرد و غبار بویژه تالابها و دریاچههای واقع در مناطق تحت نفوذ گرد و غبار؛
– آمادهسازی بخش پزشکی و سلامت(توسعه و تجهیز مراکز پزشکی، تحقیق و شناسایی عوارض و

دیدگاهتان را بنویسید