دانلود پایان نامه درمورد علف های هرز، گیاه شناسی، صنایع دستی

آلیزارین، پورپورین66، گلوکز و مواد دیگری همچون پکتیک، مواد رزینی و مواد چرب و غیره، وجود دارد. تحقیقات در سنتز رنگها نشان می دهند، ماده اصلی رنگی روناس، آلیزارین (2-1 دی هیدروکسی آنتراکینون) است. مهمترین خاصیت آلیزارین از لحاظ رنگرزی آن است که با اکسیدهای فلزات متفاوت ترکیب می شود و لاک های رنگین تولید می کند که در اسیدها و قلیاهای ضعیف حل نمی شود.
آلیزارین به فرمول C14H8O4 و به وزن مولکولی 20/240 می باشد. که نخستین بار در سال 1823 میلادی به وسیله Colin و Robiguet شناخته شد. آلیزارین به حالت آزاد در ریشه خشک روناس وجود دارد؛ بطوری که با تأثیر دادن الکل جوشان، میتوان آن را استخراج نمود. آلیزارین به شکل کریستالهای زرد رنگ است که فاقد بو می باشند و در دمای 290 درجه، ذوب می شود و میزان حلالیت آن در آب خیلی کم است ولی در محلول های قلیایی، حل می گردد. پورپورین بلورهای سوزنی شکل به رنگ نارنجی دارد. این ماده بیشتر از آلیزارین در آب جوش حل می شود.

شکل2- 2. فرمول شیمیایی آلیزارین

روبیادین به فرمول C15H10O4 با وزن مولکولی 23/354 است و از بعضی از گیاهان روناس مانند روبیا تینکتوروم به دست می آید. سنتز آن به وسیله Jashi و همکارانش صورت گرفته است. روبیادین به صورت بلورهای سوزنی شکل درخشان به دست می آید که فاقد بو است و در دمای 290 درجه ذوب می شود. در آب، سولفور دو کربن و آب آهک غیر محلول ولی در الکل، اتر و بنزن به مقدار زیاد حل می گردد ” میراب زاده اردکانی، 1388″.
اسید روبریتریک به فرمول C26H28014 است و به شکل بلورهای سوزنی شکل زرد رنگ به دست می آید. این ماده در آب سرد، اتر و بنزن به مقدار کم، ولی در آب جوش الکل و اتر استیک، به مقدار زیاد حل می شود. در 260 درجه ذوب می شود. در اسید سولفوریک و قلیائیات، با ایجاد رنگ قرمز ارغوانی حل می گردد. اسیدهای رقیق و فرمانی به نام روبیا آنرا طبق فرمول شیمیایی (2-1)، به آلیزارین و گلوکز تبدیل می نماید:

(فرمول 2- 1) C26H28O14 + 2H2O → C14H8O4 + 2C6H12O6

پورپورین یا تری اوکسی آنتراکینون67، به فورمول C14H8O5 است و به صورت بلورهای سوزنی شکل به رنگ زرد نارنجی به دست می آید. در گرمای 256 درجه ذوب می شود. در الکل، اتر استیک، اسیداستیک و قلیائیات حل می گردد. محلول های قلیائی آن، رنگ قرمز دارد ولی محلول آن در آب باریت یا آب آهک، به رنگ قرمز ارغوانی است “زرگری،1361،ص 54 تا 57”.

شکل2-3. ترکیبات شیمیایی ریشه روناس

2- 6- 4 مشخصات گیاه شناسی
گیاهی است علفی، پایا، به ارتفاع 5/0 تا 5/1 متر که به حالت وحشی می روید. ساقه خش این گیاه چهارگوشه و پوشیده از خارهای کوچک و قلاب ماننده است که بدین وسیله به تکیه گاه ها ارتباط پیدا می کند. این خارها در کناره های برگ و رگبرگ میانی نیز دیده می شود. برگ های آن بیضوی دراز و نوک تیز است و با آنکه به ظاهر مجتمع به تعدا 6 تایی در طول ساقه دیده می شود معهذا بیش از دوتای آنها برگ نیست و بقیه استیپولهایی با ظاهر برگ مانند می باشد. گل های آن کوچک، زرد رنگ و مجتمع به صورت چترهای متعدد در محور ساقه و یا در قسمت های انتهایی آن است. میوه آن به صورت سته، گوشتدار و به رنگ قرمز تیره است. قسمت مورد استفاده این گیاه، اعضای زیر زمینی یعنی ریزوم و ریشه آن است که به ضخامت انگشت است و طول آن نیز به یک متر می رسد “زرگری،1361،ص 54 – 57”.
برگهای آن متقابل و کامل هستند و گوشواره دارند. گوشواره ها رشد زیادی دارند و هم اندازه برگها دیده می شوند. به همین دلیل، برگها و گوشواره های شبه برگ به صورت ” آرایش فراهم” یا “چرخه ای” در می آیند که در هر گره، حلقه هایی از 4 تا 6 و به ندرت 10 برگ تشکیل می شود. گل آذین این گیاه معمولا با انشعابات زیادی همراه است که در قسمت فوقانی، بیشترین قطر را دارد و آرایش خاصی را به وجود می آورد که ممکن است دارای براکته یا فاقد براکته باشد.گل آذین گیاه خانواده ی Rubiaceae ، خوشه مرکب یا گرزن دو سویه و گاهی سنبله ی انتهایی است. گل های گیاهان این خانواده منظم و غالبا دو جنسی هستند و به ندرت تک جنسی و یک پایه اند. گلبرگ ها به هم پیوسته اند و گاهی تشکیل لوله گل را می دهند که معمولا کوتاه و گاهی خیلی بلند است. کاسبرگ ها جدا از هم و یا گاهی تحلیل رفته اند و گل فاقد کاسبرگ است. پرچم ها، چسبیده به گلبرگ ها و به صورت یک در میان بین گلبرگها قرار گرفته اند. تخمدان ها در این خانواده، میانی دو خانواده و هر خانه محتوی یک تا چند تخمک است. میوه ی گیاهان این خانواده آبدار و دارای دو دانه است “امیری،1386،ص 52 – 56”.

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درموردتغییر رنگ، گیاه شناسی، اکسیداسیون

2- 6- 4- 1 خصوصیات مرفولوژی گونه روناس
روناس گیاه علفی دائمی با ساقه های بالارونده و یا غیر بالارونده است. اندام های زیرزمینی آن، ریشه و ریزوم هستند که در واقع بخش قابل استفاده گیاه محسوب می شوند. قطر ریشه از 8/0 تا 2 سانتی متر و طول آن 100-50 سانتی متر است. ریشه روناس به رنگ سرخ تیره و رنگ داخل آن سرخ روشن است. ابتدا طعم شیرین دارد و سپس تلخ و گس می شود. ریشه سه قسمت دارد :
1- مغز نازکی در میان ریشه که به رنگ زرد مایل به قرمز است.
2- جداری که مغز را احاطه کرده است. رنگ در این قسمت به صورت گلوکز وجود دارد که به سهولت از سایر قسمت ها جدا می شود.
3- پوسته خارجی به رنگ تیره مایل به قهوه ایی که بسیار نازک است و بافت مرده دارد “سپهری اردکانی،1384،ص 24”.

2-6- 4- 2 زمان کشت
موقع کشت بذر روناس، از فروردین لغایت نیمه دوم اردیبهشت ماه، و زمان کشت ریشه روناس، از شهریور لغایت اسفند
ماه است.

2-6- 4- 3 روش کاشت و تکثیر
تکثیر این گیاه از دو طریق ” تکثیر جنسی68 ” (تکثیر از طریق بذر) و ” تکثیر غیر جنسی69 ” (تکثیر به وسیله قلمه ریشه) صورت می گیرد که بسته به موقعیت منطقه از نظر اقلیم، دارای مزایا و معایبی است.

2- 6- 4- 4 نگه داری روناس یا مرحله داشت
خاک دهی پای بوته ها (روپوش دادن) در پاییز سال اول پای بوته ها، خاک مخلوط با کود حیوانی می دهند تا ریشه توسعه پیدا کند و از سرمای زمستان محفوظ بماند. در تابستان سال دوم وقتی گیاه به گل رفت، قسمت ساقه و برگ را کف بر می کنند و به مصرف تغذیه دام می رسانند. در پاییز سال دوم نیز پای بوته ها مجددا خاک همراه با کود حیوانی می دهند. در اواخر تابستان سال سوم یا چهارم، روناس را کف بر و ریشه ها را در مهرماه برداشت می کنند. این عمل موجب افزایش ریشه و در نتیجه، بالا رفتن عملکرد می شود. علاوه بر این، از یخ زدن ریشه روناس در فصل زمستان جلوگیری می کند.

2- 6- 4- 5 برداشت
ریشه روناس را در پاییز سال سوم یا چهارم، پس از کف بر کردن ساقه و برگ های سبز، با بیل های مخصوص روناس کنی برداشت می کنند. عرض این بیل ها حدود 12 و طول آن 50 سانتی متر است. ضمنا بهتر است روناس را در 3 یا 4 سالگی برداشت کرد، زیرا ریشه ها به اصطلاح خوب رنگ می اندازند و می توان رنگ بیشتر و مرغوب تری استخراج کرد. در مناطقی که این گیاه را به عنوان یک گیاه زراعی کشت می کنند، زمان برداشت از 2 سالگی به بعد و حتی در موارد خاصی 4 سالگی است. برداشت محصول معمولا در اواسط مهر ماه تا اواخر آبان ماه است. برداشت در حال حاضر کلا به صورت دستی است و هزینه زیادی دارد.
میزان محصول ریشه تر روناس بین 15 تا 20 تن در هکتار است که 10 تا 12 درصد آن رنگ است. میزان تولید محصول 3 و 4 ساله بیشتر از 2 ساله است. به طور متوسط، عملکرد روناس 2 ساله بین 8 تا 10 تن ریشه خشک و روناس 3 ساله بین 10 تا 15 تن در هکتار است. مقدار تولید روناس 2 ساله نصف ریشه 3 و 4 ساله است و برداشت روناس 2 ساله مقرون به صرفه نیست.

2-6- 5 خشک کردن ریشه روناس
ریشه ها را بعد از برداشت، به مدت 15 روز در هوای آزاد و در مقابل نور آفتاب قرار می دهند تا رطوبت خود را از دست بدهند. سپس آن ها را به آسیاب های مخصوص روناس سایی می فرستند تا به صورت پودر در آیند. بنابر اظهار مطلعین محلی، در صورتی که ریشه های خشک شده 2 تا 3 سال در انبار بمانند و سپس ساییده و در رنگرزی استفاده شوند، دوام و شفافیت رنگ آنها افزایش می یابد. لذا روناس را می توان مدت زیادی انبار کرد و هیچ گونه آفت انباری ندارد “میراب زاده اردکانی،1388”.

مطلب مرتبط :   کتاب مقدس، صدق و کذب

2- 6- 6 طریقه خرد کردن روناس
وقتی روناس برای فروش یا خردکردن به مازاری حمل می شود ابتدا توسط فردی که به ” کیال ” معروف است میزان خاک موجود در آن تخمین زده می شود و از وزن آن کسر می گردد؛ بعد به انبار مازاری منتقل می شود. زمانی که می خواهند روناس را خرد کنند ابتدا روناس را چند روزی در معرض آفتاب قرار می دهند تا رطوبت انبار از آن بیرون رود و خوب خشک شود. سپس با غربال بزرگی الک می شود و خار و خاشاک و خاک های اضافی آن گرفته می شود، وقتی روناس آماده خرد شدن شد، کارگر روناس کوب که به “مازار” معروف است روناس ها را به زیر سنگ مازاری می ریزد و آنها را خرد کرده بر اساس نوع جنس آن به سه دسته تقسیم می کنند: “سپهری ارکانی،1384، ص37”.
1- روناس درجه یک یا ممتاز
2- روناس درجه دو
3- روناس درجه 3

2- 6- 7 فراورده های روناس در کارخانه های روناس سایی
در کارگاه های روناس سایی ریشه های خشک گیاه را، بعد از اینکه علف های هرز و خس و خاشاک آن را جدا کردند، آسیاب می کنند. محصول تولیدی روناس در کارگاه های روناس سایی به سه دسته تقسیم می شوند:
روناس درجه یک: این نوع محصول از مغز ریشهی روناس که در اصطلاح محلی به ” مغز درجه یک” معروف است، تشکیل می شود و به این ترتیب به دست می آید که پس از کمی خرد کردن ریشه، پوست آن را از مغز جدا می کنند و مغز ریشه را در آسیاب می سایند. سپس آن را در کیسه گونی بسته بندی می کنند.
روناس درجه یک خالص ترین نوع این محصول است که در نهایت رنگ بیشتر و مرغوب تری تولید می کند. ضمنا، رنگ قرمز استخراج شده از این نوع روناس خوش رنگ تر است.
روناس درجه دو یا معمولی: این نوع محصول که در اردکان به روناس درهم ساب یا مغزی معمولی معروف است، به این صورت تهیه می شود که پوست و مغز ریشه را با هم می سایند و سپس بسته بندی می کنند. روناس درجه دو از نظر کیفیت و مرغوبیت پایین تر از روناس درجه یک است.
روناس درجه سه: محصول درجه سه بدین ترتیب به دست می آید که به روناس معمولی یا درجهی دو، به نسبت 20% پوست ریشه ساییده شده اضافه می کنند که در محل به “پخه” معروف است و ناخالص تر از روناس درجهی یک و دو محسوب می شود. ضمنا رنگ استخراج شده از این نوع روناس کدرتر و نامرغوب تر از انواع قبلی است.

2- 6- 8 تقلب در روناس
در تهیه روناس نادرستی فراوانی انجام می گیرد که از نظر پیامدهای رنگ به دست آمده و بهای آن، بسیار دارای اهمیت می باشد. شناخت روناس تقلبی حتی برای کسانی که تجربه دار هستند هم مقدور نیست. موادی که در تهیه روناس تقلبی به کار می برند مواد نباتی و کانی است که شباهت نزدیکی با روناس دارد.
آجر ساییده، خاک و شن های نرم که زرد رنگ هستند، خاک اره، چوب بلوط، سبوس و دیگر مواد مشابه؛ شناخت مواد کانی تقلبی با سوزاندن امکان پذیرند و معمولا وزن خاکستری که باقی مانده، بیشتر از نیمی از وزن خواهد بود. همچنین مو
اد نباتی با رنگرزی شناخته می شوند “میراب زاده اردکانی،1388”.

2- 6- 9 کاربرد های متنوع گیاه روناس
2- 6- 9 – 1 رنگرزی الیاف
در کشور ایران نیز استفاده از رنگ های طبیعی در طول تاریخ مرسوم بوده است و از آن برای رنگ آمیزی صنایع دستی استفاده می کرده اند. قالیبافان ایرانی با بهره گیری از رنگهای طبیعی توانسته اند، بهترین نوع قالی، گلیم و گبه را از نظر ثبات رنگ تولید کنند.
در سالهای اخیر، علاقه و توجه زیادی به رنگهای طبیعی معطوف شده است و متخصصین آن را به رنگهای شیمیایی ترجیح می دهند. رنگ های طبیعی از زیبایی و جلوه خاصی برخوردارند. ابریشم با رنگ های طبیعی به راحتی رنگ می شود، ولی رنگ آمیزی کتان

دیدگاهتان را بنویسید