انواع سردرد؛ چه نوع سردردهایی نگران کننده ان و واسه درمان اونا چیکار باید کرد؟

 

میشه گفت همه ما تجربه سردرد رو داریم و تعداد کسائی که زیاد دچار سردردهای همیشگی می شن هم کم نیس. سردردهای کوچیک، کمی شما رو اذیت می کنن و با یک خونه آسون، خوردن کمی غذا یا قهوه یا چند دقیقه استراحت خوب می شن. ولی اگه سردرد شما خیلی شدید و غیر معموله، باید نگران سکته ی مغزی، تومور یا لخته شدن خون باشین. خوشبختانه این مشکلات خیلی کم پیش بین. با این حال لازمه انواع سردرد رو بشناسید و بدونین واسه درمان اونا چه کاری از شما ساختهه و چه جوری می تونین بقیه ی سردردها که زندگی شما رو تهدید نمی کنن، رو کنترل کنین.

 

درد از مغزتون نیس

پزشکان هنوز دلیل بیشتر سردردها رو کشف نکرده ان. میدونیم که بافت مغز و استخوان جمجمه نمی تونن باعث سردرد شن چون عصبای گیرنده پیام درد رو ندارن. ولی رگای خونی در سر و گردن و بافتای دور مغز و بعضی عصبای اصلی که از مغز منشعب می شن می تونن پیام درد رو منتقل کنن. پوست سر، سینوسا، دندانا و ماهیچها و مفاصل گردن هم می تونن باعث سردرد شن.

چه سردردهایی نگران کننده ان؟

شما می تونین مراقبتای لازم واسه خیلی از انواع سردرد رو خودتون انجام بدین. واسه موارد شدیدتر دکتر هم می تونه با تجویز دارو به شما در کنترل سردردتان کمک کنه. به غیر از این موارد، سردردهایی هم هستن که نیاز به مراقبتای پزشکی فوری دارن. اینجا به بعضی موارد هشداردهنده اشاره می کنیم:

  • سردردایی که بعد از سن ۵۰ سالگی به وجود بین
  • ایجاد یک تغییر اساسی در الگوی عادی سردردهای تون
  • یک مورد عجیب و شدید که می تونین اونو «بدترین سردرد عمرتون» بنامید
  • دردی که با حرکت یا سرفه زیاد می شه
  • سردردی که همیشه بدتر می شه
  • تغییر در شخصیت یا کارکرد ذهنی
  • سردردهایی که با تب، گرفتگی گردن، گیجی، کاهش هوشیاری یا حافظه، نشونه های عصبی مثل تاری دید، مشکل در صحبت، ضعف، بی حسی یا حمله های یهویی همراه باشن
  • سردردهایی که همراه با قرمزی و درد چشم اتفاق می افتن
  • سردردهای همراه با درد و فشار در ناحیه شقیقه
  • سردرد بعد از ضربه به سر
  • سردردهایی که مانع فعالیتای روزمره می شن
  • سردردهای یهویی، خصوصا مواردی که شما رو از خواب بیدار می کنن
  • سردرد در کسائی که سرطان یا مشکلات سیستم ایمنی دارن

انواع سردرد

بیشتر از ۳۰۰ نوع سردرد هست. ولی تنها دلیل ۱۰ درصد از سردردها مشخص شده. به بقیه ی اونا «سردردهای عادی» (primary headaches) میگن. اینجا به چند مورد از سردردهای عادی و مهم اشاره می کنیم.

۱. سردردهای تنشی

سردردهای تنشی (Tension-type headaches) عادی ترین نوع سردردها هستن و در سه چهارم بزرگسالان رخ میدن. در بیشتر موارد این سردردها از دید شدت، ملایم تا متوسط هستن و به طور تکراری رخ میدن. ولی در بعضی موارد افراد معدودی هستن که دچار سردردهای تنشی شدید می شن و بعضی از اونا ۳ تا ۴ بار در هفته دچار این نوع سردرد می شن.

سردردهای تنشی عادی، فشار و درد مبهمی در دو طرف سر ایجاد می کنن. افرادی که دچار سردردهای تنشی شدید می شن ممکنه احساس کنن که سرشون در یک گیره قرار گرفته. درد ممکنه به گردن و شونه ها هم انتقال کنه. سردردهای تنشی می تونن بر اثر خستگی، فشار احساسی یا مشکلی در ماهیچها و مفاصل گردن یا فَک، تحریک شن. این نوع سردرد بیشتر ۲۰ دقیقه تا ۲ ساعت طول می کشه.

درمان سردردهای تنشی

اگه فقط بعضی وقتا دچار سردردهای تنشی می شید، می تونین خودتون مراقبتای لازم رو انجام بدین. مسکّنای عادی مثل استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب بی استروئید (NSAIDs) مثل آسپیرین، ناپروکسین یا ایبوپروفن معمولا می تونن به شما در کنترل درد کمک کنن، اما به دستور داخل بسته توجه کنین و هیچوقت بیشتر از مقدار مشخص شده مصرف نکنین. استفاده از یک پَد گرمازا یا گرفتن دوش آب گرم هم می تونه مفید باشه. بعضیا با یک چُرت کوتاه یا یک خوراکی سبک حال شون بهتر می شه.

اگه دچار سردردهای تنشی پشت سر هم می شید سعی کنین دلایل باعث سردردتان رو پیدا کنین تا بتونین از اونا خودداری کنین. خودتون رو زیادی خسته نکنین و وعدهای غذایی تون رو حذف نکنین. روشای ریلکسیشن و تمرینای آرامش بخش رو یاد بگیرین. به ویژه یوگا می تونه خیلی به شما کمک کنه، چون هم به آرامش ذهن شما کمک می کنه و هم به ماهیچه های گردن تون.

اگه دردتون بیشتر از این حرف هاس و به کمک دکتر نیاز دارین، دکتر شاید داروای ضددرد قوی تر یا مسکّن ماهیچه واسه کنترل سردرد تجویز می کنن. خیلی از کسائی که سردردشان بر می شه (مسکّنا و روشای اشاره شده سردرد رو رفع می کنن ولی بعد از مدت کوتاهی سردرد دوباره برمیگرده) با مصرف داروهای ضد افسردگی سه چرخه ای (tricyclic antidepressant) مثل Amitriptyline از حملات سردرد جلوگیری می کنن. خوشبختانه در بیشتر موارد سردردهای تنشی به این مرحله نمی رسند و با راهکارهای آسون تری قابل درمان هستن.

۲. میگرن

میگرن به میزان کمتری نسبت به سردردهای تنشی اتفاق میفته، ولی از اونا خیلی شدیدتره. این نوع سردردها در زنان دو سوم بیشتر از مردها رواج داره ولی اگه جزو ۶ تا ۸ درصد مردانی باشین که به این مریضی دچار هستن، این موضوع تسلی خاطر زیادی واسه شما نیس؛ از اونجا که تحقیقی در دانشگاه هاروارد روی ۲۰۰۸۴ مرد بالغ در سنای ۴۰ تا ۸۴ سال نشون داده که میگرن در مردها خطر حمله قلبی رو ۴۲ درصد افزایش می ده. پس مردانی که میگرن دارن، لازمه این موضوع رو جدی بگیرن.

مطلب مرتبط :   انواع سرمایه گذاری جمعی و امتیازات اون

عصب شناسان فکر میکنن که میگرن بر اثر تغییراتی در جریان خون مغز و فعالیت سلولای عصبی به وجود میاد. ۷۰ درصد مبتلایان به میگرن، کمه کم یک فامیل درجه یک دارن که گرفتار به این مریضی باشه، پس میشه گفت عوامل ژنتیکی نقش مهمی در بروز این مریضی دارن.

باعثای میگرن

با وجود این که میگرن ممکنه یهویی و بی اخطار قبلی رخ بده، ولی بیشتر مواقع بر اثر تحریک یک عامل خارجی شروع می شه. باعثای میگرن در افراد مختلف متفاوت ان ولی واسه یک مریض میگرنی معمولا باعثای ثابتی هست که در طول عمر اون تغییر نمی کنن. اینجا به چند مورد از عادی ترین باعثای میگرن اشاره می کنیم.

کلی ترین باعثای میگرن در آدم:

تغییر آب وهوا

  • افزایش رطوبت یا گرما
  • کم خوابی یا خواب زیادی
  • خستگی بیشتر از حد یا کوفتگی
  • فشار عصبی

باعثای حسی

  • نور شدید یا چشمک زن
  • صداهای بلند
  • بوی شدید

باعثای تغذیه ای

  • نخوردن یک وعده ی غذایی
  • مصرف الکل، خصوصا شراب قرمز
  • شکلات
  • نیترات موجود در گوشت یا ماهی دودی
  • پنیر مونده
  • افزایش یا کاهش مصرف کافئین
  • مونو سدیم گلوتامات (MSG) که معمولا در غذاهای آماده هست

نشونها

میگرن معمولا شبا و یا در خواب شروع می شه. در بعضی افراد بعد از حملات سردرد، کوفتگی، افسردگی، سستی و یا بی قراری و بدرفتاری تا ساعتا ادامه پیدا میکنه. از اونجا که نشونه های میگرن خیلی جور واجور هستن، کمه کم نصف مبتلایان میگرن فکر می کنن سردردشان سینوسی یا تنشیه.

حدود ۲۰ درصد از حملات میگرن با یک یا چند نشونه به نام آورا (aura) شروع می شه. مشکلات بینایی از همه عادی تر هستن. این نشونها ممکنه هاله بینی، دیدن جرقه یا نورهای چشمک زن، خطوط نورانی موّاج یا حتی نابینایی موقت باشه. آورا ممکنه باعث بی حسی یا مورمور شدن در یک طرف بدن، خصوصا دست یا صورت شه. بعضی بیماران بی بروز سردرد دچار نشونه های آورا می شن. این افراد معمولا فکر می کنن دارن دچار سکته ی مغزی می شن، نه میگرن.

بیشتر حملات میگرن بی بروز آورا رخ میدن. معمولا درد از یک طرف سر، بیشتر وقتا دور چشم یا شقیقه شروع و به طرف عقب سر پخش می شه. درد میگرن بیشتر شدیده و بیماران اونو به شکل ضربان یا تپش توضیح کردن. تهوع در این بیماران معموله و خیلی از اونا دچار آبریزش چشم و بینی یا گرفتگی می شن. اگه این نشونها خیلی برجسته باشن ممکنه به اشتباه سردرد سینوسی تشخیص داده شن. اگه سردردهای میگرنی به طور مناسب درمان نشن ۴ تا ۲۴ ساعت طول میکشن. وقتی صحبت از تحمل درد میگرنه، حتی ۴ ساعت زمان زیادیه، و به همین دلیله که درمان هر چه زودتر اون اهمیت زیادی داره.

درمان میگرن

اگه میگرن رو در مراحل راحت تشخیص بدین می تونین با خونه های عادی و بی نیاز به نسخه اونا رو درمان کنین. استامینوفن، آسپیرین، ایبوپروفن، ناپروکسین و در کل مسّکنا همراه با کافئین اگه در اول حمله به اندازه کافی مصرف شن مؤثر هستن.

مصرف داروی ضد تهوع متوکلوپرامید (metoclopramide) می تونه اثر داروهای ضدالتهاب بی استروئید رو زیاد کنه.

وقتی نیاز به تجویز نسخه های پزشکی باشه معمولا پزشکان به سراغ تریپتانا می رن که به شکل قرص، اسپری بینی یا آمپولایی که خود مریض می تونه به خودش تزریق کنه قابل تهیهه. سوماتریپتان (sumatriptan) زولمی تریپتان (zolmitriptan) و ریزاتریپتان (rizatriptan) نمونه هایی از تریپتانا هستن.

در ۷۰ درصد بیماران، تریپتانا به مدت دو ساعت درد رو آروم می کنن. هرچه زودتر دارو مصرف شه، اثر بهتری داره. بعضی بیماران لازمه بعد از ۱۲ تا ۲۴ ساعت یک دوز دیگر از این دارو مصرف کنن. از اونجا که تریپتانا علاوه بر جریان خون مغز، بر جریان خون به قلب هم اثر می ذارن افراد گرفتار به مریضیای مربوط به رگای کرونری (coronary) یا دیگر مریضیای قلبی جدی، نباید تریپتان مصرف کنن. مصرف این دارو واسه بیمارانی که داروهای ضد افسردگی از خونواده ی SSRI مصرف می کنن، ممنوعه.

بعضیا هنوزم از داروهای قدیمی تر میگرن مثل ارگوت (ergot) یا ترکیباتی شامل اسید باربیتوریک استفاده می کنن. بقیه ممکنه به داروهای ضدتهوع، تجویز مسکّنای قوی تر یا یک کورتیکواستروئید مثل دگزامتازون (dexamethasone) روی آورند.

با دکتر تون مشورت کنین تا ببینین کدوم روش درمان واسه شما مناسب تره. یادتون باشه که مصرف بیشتر از حد دارو می تونه باعث برگشتن سردرد و ایجاد چرخه های غیر طبیعی سردرد و مصرف دارو شه. پس اگه بیشتر از دو سه بار در هفته به مصرف دارو نیاز پیدا می کنین، درمان پیش گیرانه رو امتحان کنین.

پیش گیری

بعضیا خیلی آسون با خودداری از باعثای میگرن، از حملات میگرن جلوگیری می کنن. کسائی که فقط بعضی وقتا دچار این سردردها می شن با درمان فوری خوب کنار بین. اما کسائی که همیشه دچار حمله می شن از داروای پیشگیری استفاده می کنن. داروهایی که معمولا تجویز می شن مسدودکنندهای بتا (مثل پروپرانولول، آتنولول و متوپرولول)، بعضی داروهای ضدافسردگی خاص و داروهای ضدحمله ی یهویی (مثل دیوال پروکس، توپیرامات و گاباپنتین) هستن. در موارد خیلی سخت بهتره به متخصص سردرد مراجعه شه.

۳. سردردهای خوشه ای

سردردهای خوشه ای کمتر از انواع قبلی رواج دارن ولی خیلی شدیدتر هستن. این نوع سردردها در مردها پنج برابر بیشتر از زنان اتفاق می افتن. هر چند هر کسی ممکنه دچار سردردهای خوشه ای شه، معمولا مردها میانسالی که دارای گذشته مصرف سیگار هستن به اون گرفتار می شن.

مطلب مرتبط :   ارزشیابی سنتی چه معایبی دارد؟

نام این مریضی به خاطر وجود خوشه ای اون انتخاب شده. هر سال یا هر دو سال یک بار معمولا در زمان خاصی از سال در یک دوره یک تا سه ماه، فرد روزانه دچار یک تا هشت حمله سردرد می شه. سردرد همیشه به یک طرف سر حمله می کنه و خیلی شدیده. در این حالت چشم طرف دردناک، قرمز و دچار آبریزش می شه و ممکنه پلک بیفته، آبریزش بینی و گرفتگی بینی رخ می ده. حمله سردرد ناگهانیه و ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می کشه. بیشتر بیماران موقع حمله دچار بی قراری و نا آرومی می شن، نمی تونن آروم بشینن، قدم میزنن، درجا میزنن یا سرشون رو به دیوار می کوبن. درد ممکنه با تهوع یا حساسیت به نور یا حساسیت به صدا همراه شه.

تنفس اکسیژن خالص می تونه حمله رو متوقف کنه. سوماتریپتان هم بعضی وقتا مفیده، به ویژه وقتی تزریق شه. تریپتانای دیگر هم ممکنه موثر باشن. بعضی بیماران طرفدار قطره ی بینی لیدوکاین (lidocaine)، آمپول دی هیدروارگوتامین (dihydroergotamine) یا راه های درمانی دیگر هستن. مؤثرترین دارویی که از حملات جلوگیری می کنه، وِراپامیل (Verapamil) است که کانالای کلسیمی رو بسته می کنه. داروهای مؤثر دیگر، دی والپروکس (divalproex)، توپیرامات (tomiramate) و لیتیوم (lithium) هستن.

انواع سردردهای دیگر

پزشکان تا کنون صدها نوع مریضی مربوط به سردرد رو شناسایی کردن. اینجا فقط به چند مورد از اونا اشاره می کنیم.

سردردهای دارویی

سردرد به عنوان یکی از اثرات جانبی خیلی از داروها معرفی شده. گرچه عجیب مثل اینکه، ولی خیلی از داروهایی که واسه درمان سردرد به کار می رن هم می تونن باعث سردرد حاصل از مصرف بیشتر از حد دارو یا سردردهای بازگشتی (عودکننده) شن. به ویژه مبتلایان به میگرن در خطر گرفتار شدن در یک چرخه دردناک هستن که باعث می شه بیشتر دارو مصرف کنن و اینطوری دردشون هم بیشتر می شه. اگه همیشه دچار سردرد می شید و واسه درمان اون بیشتر از ۱۰ تا ۱۵ روز در ماه از دارو استفاده می کنین (چه داروهای عادی و چه داروهای جدی تر با نسخه دکتر) شاید دچار سردرد به دلیل مصرف بیشتر از حد دارو می شید. واسه این که فهمیده باشین سردردتان به این خاطره یا نه، مصرف دارو رو متوقف یا کم کم کم کنین؛ البته قبل از اون حتما با دکتر تون مشورت کنین. وقتی در حال ترک دارو هستین یک کورتیکواستروئید مثل پردنیزون (prednisone) می تونه به کنترل درد کمک کنه.

سردردهای سینوسی

سینوزیت شدید باعث ایجاد درد در پیشانی، دور بینی و چشما، گونه ها و یا دندانای بالایی می شه. خم شدن به جلو درد رو زیاد می کنه. تخلیه ی غلیظ بینی، خلط و گرفتگی و تب از نشونه های مشکل سینوسی هستن. وقتی عفونت شدید برطرف شه، درد هم متوقف می شه. سینوزیت دلیل معمولی واسه سردردهای شدید یا بازگشتی (عودکننده) نیس.

سردرد بستنی

بعضیا با خوردن هر چیز سردی دچار درد یهویی و شدیدی در سر می شن. بعد از اون حتی اگه به خوردن ادامه دن، ظرف کمتر از یک دقیقه سردردشان برطرف می شه. اگه دچار سردردهای بستنی می شید، سعی کنین چیزای سرد رو آروم آروم بخورین و اونا رو قبل از قورت دادن در جلوی دهن تون گرم کنین.

فشار خون بالا

فشار خون تنها در مواردی که خیلی بالا باشه باعث سردرد می شه. واقعا بیشتر کسائی که فشار خون بالا دارن هیچ نشونه ای بروز نمی دن. تحقیقی روی ۵۱۲۳۴ نفر نشون داد که فشار خون بالا با کم شدن بروز سردرد رابطه مستقیم داره ولی این دلیل نمی شه که از فشار خون تون غافل شید. فشار خون بالا باعث سکتهای مغزی و قلبی، ایست قلبی و مشکلات کلیه می شه. همه باید منظم فشار خون شون رو بررسی کنن و واسه تصحیح هر انحرافی از میزان طبیعی اقدام کنن.

ورزش

ورزش شدید و یهویی می تونه باعث سردرد شه. گرم کردن تدریجی یا استفاده از داروهای ضدالتهاب قبل از ورزش می تونه به جلوگیری از این نوع سردرد کمک کنه.

معاینه و تشخیص

پزشکی مدرن واسه تشخیص خیلی از مریضیا به معاینه نیاز داره. البته واسه بیشتر سردردها یک توضیح سابقه به سبک قدیم و معاینه فیزیکی کافیه. سی تی اسکن، ام آر آی و EEG (بررسی امواج مغزی) در مورد سردردهای تنشی، میگرن و سردردهای خوشه ای نُرماله و این نوع سردردها از این راه قابل تشخیص نیس. در هر حال، این تستا واسه کسائی که نشونه های اخطار دهنده یا انواع دیگر سردردهای خطرناک رو دارن، خیلی مهمه.

زندگی با سردرد

واسه خیلی از ما، سردردهایی که بعضی وقتا پیش بین، چیزی جز یک سرعت گیر موقت در روند خستگی ناپذیر روزهای شلوغ نیستن. به هر صورت، بیشتر مردم با ایجاد تغییرات کوچیکی در سبک زندگی یا داروهای بی نسخه این مشکل رو تحمل می کنن. تکنیکای ریلکسیشن، بایوفیدبک یا بازخورد زیستی (روش کنترل حالات روحی و عاطفی مثل دلواپسی و افسردگی از راه کاهش اعمال غیرارادی مثل فشار خون و تپش قلب به کمک وسیله الکترونیکی)، یوگا و طب سوزنی هم می تونن در درمان سردرد مؤثر باشن. ولی واسه بعضی از ما، سردرد مشکلی بزرگ تر از این حرف هاس. باید نشونه های سردرد خطرناک رو خوب بشناسید و در صورت بروز اونا فورا واسه درمان اقدام کنین. واسه درمان میگرن و دیگر سردردهای جدی با دکتر تون همکاری کنین و در تله ی مصرف بیشتر از حد داروها گرفتار نشید چون واسه بعضیا، سردرد بازگشتیِ به دلیل مصرف داروها بدترین درده.



دیدگاهتان را بنویسید